Роберт Хагстромның сарапшылық көзқарасымен жазылған, инвестициялауды жай ғана ақша табу емес, терең интеллектуалдық процесс ретінде сипаттайтын нарративтік мақала.
Нарық шуылындағы тыныштық: Инвестициялық философияның бастауы
Қазіргі қаржы әлемі – секунд сайын құбылатын экрандар мен толассыз ақпараттық шудың мекені. Мұндай хаоста жол тауып, капиталын сақтап қалғысы келетін кез келген жан үшін Роберт Хагстромның «Уоррен Баффет жолы» туындысы жай ғана кітап емес, нағыз компас іспетті.
Хагстром Уоррен Баффеттің феноменін зерттей отырып, инвестициялаудың тек математика емес, ең алдымен сабыр мен мінез екенін дәлелдеді. Ол нарықтың өтпелі трендтеріне емес, бизнестің ішкі мәніне үңілуді үйретті. Бұл мақалада біз Омахалық дананың ақыл-ой әлеміне Хагстромның көзімен саяхат жасаймыз.
Омахалық жасөспірімнің алғашқы ізденісі: Газет тасудан капиталға дейін
Баффеттің жолы басталғанда ол Уолл-стриттің зәулім ғимараттарында емес, Омаханың көшелерінде газет тасып жүрген еді. Хагстром өз кітабында Баффеттің бала кезден-ақ капиталдың қалай жұмыс істейтінін түйсінгенін сипаттайды.
«Менің алғашқы инвестициям он бір жасымда болды. Соған дейін мен өмірімді босқа өткізіппін», – деп әзілдейді Баффет. Ол тек газет сатып қана қоймай, гольф доптарын жинап сатып, ескі пинбол автоматтарын орнатып, алғашқы кәсіпкерлік түйсігін қалыптастырды. Бұл оқиғалар бізге байлықтың негізі – ерте бастау мен еңбекқорлық екенін көрсетеді.
Бизнес иесінің санасы: Акцияға қағаз емес, кәсіптің бөлшегі ретінде қарау
Көптеген адамдар үшін акция – бұл тек бағасы өсетін немесе түсетін экрандағы цифрлар. Бірақ Хагстром Баффеттің басты құпиясы ретінде басқаша көзқарасты атайды: «Инвестициялау – бұл кәсіпорынның өміріне қатысу».
Егер сіз компанияның акциясын сатып алсаңыз, сіз сол бизнестің иесісіз. Сондықтан Баффет «егер сіз нарық он жылға жабылып қалса да, қолыңыздағы активті ұстап тұруға дайын болмасаңыз, оны он минутқа да сатып алмаңыз» деген қағиданы ұстанады. Бұл – алып-сатарлықтан ада, нағыз иелік ету психологиясы.
Құзыреттілік шеңбері: Өз мүмкіндігіңіздің шекарасын қалай сызу керек?
Хагстромның кітабындағы ең маңызды практикалық кеңестердің бірі – «Құзыреттілік шеңбері» (Circle of Competence). Сізге әлемдегі барлық саланың маманы болу міндетті емес.
Баффет технологиялық компаниялар қарқынды дамып жатқанда, оларға инвестиция салудан бас тартты. Неге? Өйткені ол олардың болашағын болжай алмады. Оның орнына ол өзі жақсы түсінетін Кока-Кола мен сағыз өндіретін компанияларды таңдады. Сабақ: Өзіңіз түсінбейтін бизнеске ақша салмаңыз, мейлі ол қанша жерден «сәнді» көрінсе де.
Мистер Маркеттің құбылмалы мінезі: Эмоцияны ақылға жеңдіру өнері
Баффеттің ұстазы Бенджамин Грэм ұсынған «Мистер Маркет» аллегориясын Хагстром керемет суреттейді. Мистер Маркет – сіздің бизнес серіктесіңіз, ол күн сайын сізге өз үлесін сатып алуды немесе сіздікін сатып алуды ұсынады.
Бірде ол өте көңілді болып, аспандағы бағаны айтады, енді бірде мұңайып, тиын-тебенге бәрін бергісі келеді. Баффеттің даналығы – оның эмоциясына ермеуінде. «Нарық – бұл ақылдыға қызмет ететін, ал ақмақты басқаратын құрал», – дейді ол. Хагстром бұл образ арқылы инвестордың эмоционалдық тұрақтылығы кез келген IQ-дан жоғары екенін көрсетеді.
Қаржылық тұрақтылық сүзгісі: Рентабельділік пен маржаның құпиясы
Хагстром Баффеттің компания таңдау критерийлерін нақтылайды. Ол үшін ең маңызды көрсеткіш – Капиталдың қайтарымдылығы (ROE).
Компания қаншалықты тиімді жұмыс істейді? Ол қарызға батпаған ба? Пайда маржасы қандай? Хагстром Баффеттің жай ғана бухгалтерлік есепті емес, бизнестің «экономикалық іргетасын» қалай тексеретінін көрсетеді. Бұл – оқырманға компанияның саулығын анықтауға көмектесетін нақты қаржылық фильтр.
Кока-Кола мен конфеттер: Брендтің экономикалық «қорғаныс орлары»
Баффеттің «See’s Candies» кондитерлік фабрикасын сатып алуы оның стратегиясындағы бұрылыс болды. Ол брендтің күшін түсінді. Егер тұтынушы басқа өнім арзан болса да, тек сіздің тауарыңызды қаласа, бұл – «экономикалық ор» (Economic Moat).
Хагстром Кока-Кола мысалында брендтің қалай инфляциядан қорғайтынын және нарықтағы үстемдігін сақтайтынын баяндайды. Бұл – тек сандар емес, тұтынушы психологиясын түсіну өнері. Сұрақ: Сіз күнделікті қолданатын қай брендтің «қорғаныс оры» мықты деп ойлайсыз?
Басқарушылық адалдық: Менеджменттің сапасын қалай бағалаймыз?
«Уоррен Баффет жолы» кітабында компания басшыларына ерекше орын берілген. Баффет үшін менеджер – бұл тек жалдамалы жұмысшы емес, ол ақшаны рационалды бөле білетін және акционерлер алдында адал жан болуы тиіс.
Хагстром менеджерлердің өз қателіктерін ашық айту қабілетін жоғары бағалайды. Егер басшы жылдық есепте тек жетістіктерді айтып, сәтсіздіктерді жасырса, бұл – қауіпті сигнал. Адалдық – бұл ұзақ мерзімді табыстың кепілі.
Қауіпсіздік шегі: Тәуекелді азайтудың математикалық және моральдық жолы
Инвестициядағы ең басты ереже: «Ешқашан ақша жоғалтпа». Екінші ереже: «Бірінші ережені ұмытпа». Бұған жетудің жолы – Қауіпсіздік шегі (Margin of Safety).
Бұл – акцияны оның ішкі құнынан едәуір төмен бағаға сатып алу. Егер компанияның нақты құны 100 доллар болса, оны 70 долларға сатып алу сізге 30 долларлық қауіпсіздік береді. Хагстром бұл әдістің сізді нарықтың кездейсоқ соққыларынан қалай қорғайтынын егжей-тегжейлі түсіндіреді.
Төзімділік – ең басты актив: Уақыт факторының сиқыры
Уоррен Баффеттің байлығының 90 пайыздан астамы ол алпыс жастан асқанда келген. Бұл – күрделі пайыздың (compound interest) күші.
Хагстром Баффеттің сабырлылығын сипаттай отырып, «ақшаны ары-бері қозғай бергеннен гөрі, ештеңе істемей отыру қиын» екенін айтады. Көптеген инвесторлар сәл пайда көрсе немесе нарық сәл түссе, бәрін сатып жібереді. Ал Баффет уақытты өз пайдасына жұмыс істетуді біледі.
Дағдарыс кезіндегі сабыр: Нарық құлағанда мүмкіндікті қалай көруге болады?
2008 жылғы жаһандық дағдарыс кезінде бүкіл әлем үрейге бой алдырғанда, Баффет «Америкаға инвестиция сал» деп үндеу тастап, миллиардтаған долларға акциялар сатып алды. Ол нарық қанға боялғанда, ақылды инвестордың тойлайтын кезі екенін білді.
Хагстром оның осындай суыққанды шешімдерін зерттей келе, Баффеттің нарықтан тыс ойлайтынын көрсетеді. «Өзгелер ашкөз болғанда – сақ бол, өзгелер қорыққанда – ашкөз бол». Бұл қағида Баффетті әлемдегі ең бай адамдардың қатарына қосты.
Инвестициялық портфельді жинақтау: Сапа ма, әлде сан ба?
Көптеген кеңесшілер «диверсификация» жасауды, яғни ақшаны жүздеген компанияға бөліп салуды айтады. Бірақ Баффет пен Хагстромның көзқарасы басқа: фокусты инвестициялау.
Егер сіз өте жақсы 5-10 бизнесті тапсаңыз, неге ақшаңызды өзіңіз жаман білетін 11-ші бизнеске саласыз? Хагстром үздік активтерге шоғырланудың артықшылығын дәлелдейді. Есіңізде болсын: Диверсификация – бұл білмейтін инвесторлар үшін қорғаныс қана.
Баға мен құнның дилеммасы: Не төлейсіз және не аласыз?
Хагстромның кітабындағы ең танымал цитата: «Баға – бұл сіз төлейтін нәрсе, құн – бұл сіз алатын нәрсе». Инвестордың жұмысы – баға мен құн арасындағы айырмашылықты табу.
Кейде керемет компанияның акциясы нарықтағы дүрбелеңге байланысты тым арзан бағалануы мүмкін. Хагстром осы «мүмкіндік терезесін» қалай тану керектігін үйретеді. Бұл – тек қаржылық емес, өмірлік те сабақ: заттың бағасына емес, оның сіз үшін пайдасына қараңыз.
Ақпараттық гигиена: Газеттер мен экрандардан тыс ойлау
Уоррен Баффет күнінің 80 пайызын оқумен өткізеді. Ол Уолл-стритте тұрмайды, ол Омахадағы қарапайым кеңсесінде отырып, жылдық есептер мен кітаптарды парақтайды.
Хагстром Баффеттің осы интеллектуалдық оқшаулануын оның табысының кілті деп санайды. Ол күнделікті жаңалықтардың шуына құлақ аспайды. Хагстром бізге де терең оқу мен талдау мәдениетін қалыптастыруды ұсынады. Сұрақ: Бүгін сіз пайдалы ақпарат алу үшін қанша уақыт жұмсадыңыз?
Жас инвестордың этикасы: Ақшадан жоғары құндылықтар
«Беделді қалыптастыруға 20 жыл керек, ал оны жоғалтуға 5 минут жеткілікті». Хагстром Баффеттің бұл сөзін оның бүкіл өмірінің өзегі ретінде көрсетеді.
Инвестициялау – бұл тек ақша көбейту емес, адал атыңды сақтау. Хагстром Баффеттің ашықтығы мен этикасын жас инвесторларға үлгі етеді. Егер сіз істеп жатқан ісіңізді ертең газеттің бірінші бетінен көруден ұялмасаңыз, онда сіз дұрыс жолдасыз.
Омаха даналығының мұрасы: Болашаққа қалдырылған интеллектуалдық аманат
Роберт Хагстромның «Уоррен Баффет жолы» кітабы бізге байлықтың тек цифрлар емес, еркіндік пен жауапкершілік екенін үйретті. Баффеттің жолы – бұл сабырдың, білімнің және мықты мінездің жеңісі.
Бұл мақаланы оқығаннан кейін сіздің де нарыққа, ақшаға және өмірге деген көзқарасыңыз өзгереді деп сенеміз. Инвестицияны бүгіннен бастаңыз, бірақ ең алдымен өз біліміңізге инвестиция салыңыз. Себебі Баффет айтқандай: «Ең жақсы инвестиция – бұл өзіңе салынған инвестиция».
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру