Бұл ғалымдардың көзқарасы бойынша, әлемдегі кедейшілік – бұл шешілмейтін таңба емес, тек дұрыс диагноз қойылмаған ауру. Олардың «Кедейшілік экономикасы» еңбегі тек қана мемлекеттерге емес, әрбір жеке тұлғаға деректерге сүйене отырып, қалай рационалды шешім қабылдау керектігін үйрететін манифест іспетті.

Олардың отбасылық және кәсіби одағы – бұл тек екі ғалымның бірігуі емес, бұл екі түрлі мәдениет пен ортақ құндылықтардың синергиясы. Олар ең күрделі мәселелерді шешу үшін кабинетте отырмай, Үндістан мен Африканың шаңды ауылдарына барып, нақты адамдармен тілдесті. Бұл олардың зерттеулеріне академиялық қана емес, терең гуманистік сипат берді.

Біз көбіне сырттай қарап, «олар неге вакцина салдырмайды?» немесе «неге білімге ақша салмайды?» деп сұраймыз. Бірақ авторлар бұл сұрақтардың астарындағы жүйелік кедергілерді көрсетеді. Оқырманға қойылатын басты сұрақ: «Егер сіздің ертеңгі күніңіз белгісіз болса, сіз ұзақ мерзімді инвестиция жасауға батылыңыз барар ма еді?»

Бұл – экономикалық тұрғыдан «рационалды емес» көрінгенімен, психологиялық тұрғыдан өте қисынды таңдау. Адам тек биологиялық қажеттілікпен ғана өмір сүрмейді, оған қадір-қасиет пен аз да болса қуаныш керек. Осы үзінді арқылы авторлар кедейлік тек калория тапшылығы емес, ол – мүмкіндіктер мен үміттің жоқтығы екенін дәлелдейді.

Бұл жердегі мәселе жасымықтың құнында емес, оның «ынталандырушы» рөлінде болды. Күнделікті күйбең тірлікпен жүрген аналар үшін бұл кішкентай сыйлық баланы дәрігерге апаруды кейінге қалдырмауға көмектесті. Бұл – үлкен мәселелердің кішкентай, бірақ дәл шешімдері болатынына жарқын мысал.

Бұл нарықтың икемсіздігі жаһандану кезінде кейбір аймақтардың мүлдем артта қалуына әкеледі. Авторлардың пікірінше, нарық өздігінен бәрін реттемейді; мемлекеттің араласуы мен әлеуметтік қолдау – бұл таңдау емес, қажеттілік.

Деректер көрсеткендей, тұрақты табыс адамдарды жалқау етпейді, керісінше, олардың бойындағы стрессті азайтып, жаңа кәсіп бастауға немесе білім алуға деген мотивациясын арттырады. Адам баласы табиғатынан әрекет етуге және қоғамға пайдалы болуға бейім.

Бұл – білім беру жүйесінің өмірден ажырап қалғанының көрсеткіші. Банерджи мен Дюфло білім беруді баланың деңгейіне («Teaching at the Right Level») бейімдеуді ұсынады. Егер біз баланы оның нақты қабілетіне қарап оқытпасақ, диплом – тек қағаз болып қала бермек.

Кедейшілік – бұл тек локальді мәселе емес. Инфляция, көші-қон және экологиялық дағдарыстар – бәрі де экономикалық теңсіздіктің салдары. Авторлар оқырманды «менің қатысым жоқ» деген ойдан арылып, жаһандық жауапкершілікті сезінуге шақырады.

Бұл тәсілді күнделікті өмірде қалай қолдануға болады? Өзіңізге жақсы әдет қалыптастыру үшін «түрткі» жасаңыз. Мысалы, кітап оқығыңыз келсе, оны кешке жастығыңыздың үстіне қойып қойыңыз. Кішігірім физикалық кедергілерді жою – үлкен мақсатқа жетудің төте жолы.

Сенім – бұл ең қымбат валюта. Ол жоқ жерде жемқорлық гүлдейді, ал инвестиция қашады. Оқырман үшін бұл – өз ортасындағы ашықтық пен адалдықтың экономикалық тиімділігін түсінуге мүмкіндік.

Бұл алгоритм тек үкіметтерге емес, кез келген бизнесті немесе жеке жобаны басқаруда таптырмас құрал. «Кедейшілік экономикасы» кітабын оқу арқылы сіз логикалық қателіктерден арылып, шешім қабылдаудың ғылыми әдісін меңгересіз.

Авторларға әсер еткен Амартия Сен сияқты тұлғалардың еңбектерін қоса оқуға кеңес береміз. Егер сіз күрделі мәселелердің қарапайым шешімін іздесеңіз, бұл авторлардың әдістемесі сіздің өмірлік стратегияңызға айналуы тиіс.

Келесі жолы әлеуметтік мәселелерді талқылағанда, өзіңізден сұраңыз: «Менің пікірім нақты дерекке негізделген бе, әлде бұл тек ескі стереотип пе?». Шынайы өзгеріс осы сұрақтан басталады. «Кедейшілік экономикасын» оқыңыз және әлемді рационалды әрі мейірімді көзбен көруді үйреніңіз.