Аңыздың пердесін түру: Рокфеллер және оның 38 хаты

Сіз кедей отбасынан шығып, 16 жасынан жұмыс істей бастаған жігіттің қалайша жер бетіндегі алғашқы миллиардерге айналғаны туралы ойландыңыз ба? Бір әулеттің «байлық үш ұрпаққа созылмайды» деген қарғысты бұзып, алты ұрпақ бойы қалай гүлденіп отырғаны қызық па? «Мұнай королі» атанған бизнес алыбы өз ұлына қандай өсиет қалдырды екен?

Жауап осы «Рокфеллердің ұлына жазған 38 хаты» кітабында жатыр. Бұл жай ғана табыс туралы «мотивациялық ертегі» емес, бұл — әкенің ұлына айтқан ақ адал сыры, Рокфеллер әулетінің ғасырлар бойы үзілмеген даналық негізі. Кітапта іш пыстырарлық теориялар жоқ, тек жарқын оқиғалар мен жүрекке жететін афоризмдер бар. Ол өзінің бүкіл өмірлік бизнес даналығын, қарым-қатынас философиясын және сенімін 38 хат арқылы келесі ұрпаққа еш бүкпесіз берді.

Ол бізге сәттілікті «жоспарлауға» болатынын, төменгі деңгейден бастау соңғы нүктең төмен болады дегенді білдірмейтінін, қорлықты алға жылжуға күш беретін қозғалтқышқа айналдыруға болатынын айтады. Нағыз байлық — тек ақша емес, қоғам мен мемлекет алдындағы жауапкершілік. Дайынсыз ба? Олай болса, Рокфеллер әулетінің мәңгілік табысының құпиясын ашу үшін осы «байлық інжілін» бірге парақтайық.

38 хаттың даналық коды: Ойлау жүйесінен әрекетке дейінгі байлық картасы

Үлкен даналық аңқаулыққа ұқсайды: Өзіңді көрсетпей, күш жина Рокфеллер ұлына: «Өзіңді тым жоғары санама» деп бастайды. Тіпті Браун университетінің үздік түлегі болсаң да, егер біліміңді іс жүзінде қолдана алмасаң, ол нөлге тең. Ол өзінің «аңқау» болып көріну арқылы 50 мың доллар несие алған оқиғасын бөліседі — банкир ақша ұсынғанда, ол бірден қуана қоймай, байыппен: «Маған ойлануға 24 сағат беріңіз», — дейді. Дәл осы ұстамдылық оған ең тиімді шарттарды алуға мүмкіндік берді. Нағыз ақылды адам өз күшін жасыра біледі. Әрбір «мен білмеймін» деген сөз — өмірдің бетбұрыс кезеңі болуы мүмкін. 2. Әлсіздік танытпа, өзіңді сына Чикаго университетінде студенттердің ыстық ықыласына бөленгеннен кейін Рокфеллер былай дейді: адамның ой-өрісінің көлемі оның жетістігінің көлемін анықтайды. Егер сен өзіңді кішкентай адаммын деп есептесең, солай қала бересің; егер маңызды тұлға екеніңе сенсең және соған сай әрекет етсең, сен сондай боласың. Көзқарас биіктікті анықтайды. Қалай ойласаң — солай әрекет етесің, қалай әрекет етсең — басқалар сені солай қабылдайды. 3. Бастапқы деңгей төмен болса да, нәтиже міндетті түрде солай болмайды Бұл ең рух беретін хат. Рокфеллер: «Бұл дүниеде кедейлік те, байлық та, жеңіс пен жеңіліс те мұрагерлікпен берілмейді», — деп кесіп айтады. Ол өзі аптасына 5 доллар алатын есепші көмекшісінен бастап, ақырында мұнай патшалығын құрды. Керісінше, көптеген байдың балалары мұраға қалған жиырма миллионды «бір миллионға» айналдырып жібереді. Тағдырдың бағыты шыққан тегіңе емес, әрекетіңе байланысты. Өзіне сену рухы — нағыз байлық. 4. Жұмақ пен тозақтың айырмашылығы — көзқараста Бір аңыз арқылы Рокфеллер терең ақиқатты ашады: өмірден озған соң «рахат әлеміне» түскен адам, барлық ләззатты татып болған соң жалыға бастайды. Ол жұмыс істегісі келеді, бірақ жұмыс таба алмайды, сонда ғана ол жердің шын мәнінде тозақ екенін түсінеді. Жұмыс — жаза емес, ол артықшылық және қуаныш көзі. Егер сен жұмысқа рахат ретінде қарасаң, өмірің жұмаққа айналады; егер жұмысқа міндет ретінде қарасаң, өмірің тозаққа айналады. 5. Дереу шешім қабылда, дәл қазір әрекет ет «Жақсы идеяларды тиынға ондап сатып алуға болады, нағыз құнды нәрсе — әрекет». Рокфеллер тек бос сөйлейтін «пассивтілерді» жек көріп, «мен оны қазір жасаймын» дейтін «белсенділерді» бағалайтын. Ол ұлына: «Ең мінсіз жоспардың өзі әрекетсіз бос сөз», — деп ескертеді. Кішкене кемшілігі бар, бірақ іс жүзіне асқан идея мыңдаған мінсіз қиялдан артық. 6. Сәттілік сирек келеді, оны ұстап қалу үшін батылдық керек Қызы Сэйди биржада үлкен пайда тауып қуанғанда, Рокфеллер оған: «Адам тек сәттілікке сеніп өмір сүрмеуі керек», — деп ескертеді. Нағыз сәттілікке батылдар ғана ие болады. Ол Лима мұнай кен орнын сатып алудағы тәуекелін айтып береді — бәрі мұнай таусылады деп қорыққанда, ол серіктестерімен ат құйрығын кесісуге дейін барып, үлкен қаржы салды және нәтижесінде Америкадағы ең ірі кен орнын бақылауға алды. Сәттілік құдайы батылдарды жақсы көреді. Көзқарас сәттілікті тудырады, ол таңдау жасаған сәтте пайда болады немесе жоғалып кетеді. 7. Болашаққа көз тік, бәске тік Ұлы инвестиция үшін қарыз алғанына алаңдағанда, Рокфеллер өз тәжірибесімен бөліседі: қарыз алу — сәттілікті жасау үшін керек. Кәсібінің басында ол өз кәсіпорнын бірнеше рет кепілге қойған, өйткені ол «бәске тікпесең, жеңу мүмкіндігің нөлге тең» екеніне сенді. Кәсіпте де, өмірде де жеңімпаздар «ұтылсам не істеймін» деп емес, «жеңгенде не істеймін» деп ойлайды. 8. Рухтың күйреуі — ең қорқынышты нәрсе Ұлы инвестициядан бір миллион доллар жоғалтып, таусылғанда Рокфеллер оны жұбатады: сәтсіздік — табысқа барар жолдағы баспалдақ. Ол жас кезіндегі «үсіген бұршақ» оқиғасын еске алады, сонда ол бар жиғанынан айырылған еді, бірақ қайсар ерік-жігерінің арқасында қайта аяққа тұрды. Егер сен сәтсіздікті жалқаулықтың сылтауына айналдырмасаң, сәтсіздіктің көп болғаны жақсы. 9. Өзіңе адал бол, сонда ғана ұлы істер атқарасың Бизнес әлемінде талай рет сатқындық көрген Рокфеллер: «Жауыңды алдауың мүмкін, бірақ өзіңді ешқашан алдама», — деген қорытындыға келеді. Ол ұлына сенен адалдықты талап ететін адамдардан сақ болуды ескертеді, өйткені олардың көздегені басқа болуы мүмкін. Бұл мүдделер ойынында мәңгілік дос жоқ, тіпті әрбір адам сенің жауың болуы мүмкін — өйткені әркім бірінші кезекте өз мүддесін ойлайды. 10. Жоспар құр, сәттілікті басқар Бұл бүкіл кітаптың негізгі өзегі. Рокфеллер: «Мен көктен түсетін сәттілікке сенбеймін, мен сәттілікті жоспарлау арқылы дамимын», — дейді. Ол өзінің қалай мұқият жоспар құрып, бәсекелестерін біртіндеп сатып алып, Америка мұнай өнеркәсібінің патшасына айналғанын егжей-тегжейлі баяндайды. Жақсы жоспар сәттілікке әсер ете алады, тіпті оны тудырады. 11. Бизнес бәсекелестігінде мен жеңуім керек Бәсекелесі Бенсон мырзаның құбыр тарту арқылы жасаған қаупіне Рокфеллер лас әдістермен емес, бизнес даналығымен жауап берді — ол шикізат көзін бұғаттап, тасымал бағасын түсіру арқылы әділ жеңіске жетті. Мен бәсекені күшпен емес, ақылмен жеңемін. 12. Қорлықты — күшке, менсінбеушілікті — жігерге айналдыр Ұлы Морган мырзамен келіссөз жүргізу кезінде қорланғанда, Рокфеллер бала кезінде фотографтың оны суретке түсуден қуып жібергенін еске алады. Сол сәтте ол әлемдегі ең бай адам боламын деп серт берген еді. Қорлық — сенің қабілетіңді өлшейтін құрал. Ар-намысты біреу бермейді, оны өзің жасайсың. 13. Қарсыласыңды күшіңмен бағындыр, келісімге құндылықпен қол жеткіз Рокфеллер ұлына келіссөз өнерін үйретеді: жағдайды толық білу, өз ресурстарыңды меңгеру, қарсыластың әлсіз тұсын табу және мақсатыңды нақтылау. Ол келіссөзде бағаға емес, құндылыққа мән беру керек екенін айтады. Ақшаның бәрін өзің жеп қоюды ойлағанша, бір бөлігін басқаларға да қалдыр. 14. Ынтымақтастық — ең қымбат қазына Морганмен қол алысып, серіктес болғаннан кейін Рокфеллер: «Ынтымақтастық — қарсыласты басудың ең жақсы әдісі», — дейді. Бірақ ол «бизнес негізіндегі достық» пен «достық негізіндегі бизнес» арасын ажыратып, алғашқысын жоғары бағалайды. Жоғары өрлеп бара жатқанда астыңдағы адамдарға жақсы қара, әйтпесе төмен түскенде қиын болады. 15. Жамандықтан аулақ бол, ұсақ адамдардан қаш Рокфеллер ұлына екі түрлі адамнан қашуды бұйырады: жағдайға толық бағынғандар және соңына дейін күресе алмайтындар. Олардың бойында негативті ойлаудың улы вирусы бар. «Сенің қолыңнан келмейді» дейтін адамдардың бәрі — өмірде жолы болмағандар. 16. Мақсат — жетекші, өмір — сәтті Компанияның негізгі тұлғасы болған соң, ұлына команданы басқару керек болды. Рокфеллер өз философиясын бөліседі: «мақсатшыл» бол. Нақты мақсат потенциалды оятады және бағыт береді. Мақсат — көшбасшылықтың негізі, барлық нәрсенің бастауы мен соңы. 17. Ашу — өзіңді құртады, төзім — жеңіске бастайды Серіктесі Кларк компанияға Гарднерді шақырып, атауын «Кларк-Гарднер» деп өзгертуді талап етті. Бұл Рокфеллер үшін үлкен қорлық еді. Бірақ ол шыдады, үш жылдан кейін Гарднерді компаниядан шығарып, Рокфеллер есімін қайта қалпына келтірді. Басқалар шыдай алмайтын қорлыққа шыдаған адам ғана басқалар жете алмайтын жетістікке жетеді. 18. Сенім — алтын, сынақ — көрік Рокфеллер: «Сенімнің көлемі табысқа жету мүмкіндігін анықтайды», — деп сенді. Ол жас кезінен бастап өзіне: «Бір күні мен ең бай адам боламын», — деп айтумен болды. Бұл сенім оның барлық қабілетін оятты. Мен «сәтсіздік — табыстың анасы» дегенге сенбеймін, мен «сенім — табыстың әкесі» дегенге сенемін. 19. Істі шын ниетпен істе, жақсы жолды ізде Ұлы Роджерсті жұмысқа алғысы келгенде, Рокфеллер оның ойлау жүйесіндегі жалқаулықты байқайды. Ол Роджерстен «30 жылда барлық түрмені қалай жоюға болады?» деп сұрайды, ал ол «мүмкін емес» деп жауап береді. Рокфеллер мұндай ойлау жүйесі жеңіліске бастайды деп есептеді. Кез келген істі шексіз жетілдіруге болады. Жеңімпаз әрқашан «мен бұдан да жақсы істей аламын» деп ойлайды. 20. Стратегиялық ойлау, жағдайды толық меңгеру Балықшы мен қармақшының мысалы арқылы Рокфеллер түсіндіреді: қармақшының тек бір қармағы бар, мүмкіндігі шектеулі; ал балықшы ау тастайды, ауқымы үлкен. Нағыз көшбасшы балықшы сияқты көптеген стратегиялық таңдауға ие болуы керек. Стратегия — бұл икемді, ұзақ мерзімді, көпқырлы және ауқымды жоспар. 21. Сылтау — сәтсіздіктің серігі Бұл сәтсіздікке ұшырағандарды терең талдау. Рокфеллер сәтсіздікке ұшырағандардың 99%-ы сылтау айтуға (денсаулық, ақыл-ой, сәттілік...) шебер екенін айтады. Ал жеңімпаздар ешқашан сылтау іздемейді. Сылтау — табысқа жететін мүмкіндіктерді кеміретін вирус. 22. Ұлы адамдар ерекше емес, адам өз құндылығымен қымбат Рокфеллер Інжілден үзінді келтіріп, адамның миссиясы — әлемді тазарту мен көркейту екенін айтады. Ол кедейлікті мақтан көретіндерді сынайды, бұл — жақындарыңның алдындағы жауапсыздық деп есептейді. Адамда тұрған ерекше ештеңе жоқ, бірақ адамнан артық ештеңе де жоқ — бәрі сенің отандастарың мен елің үшін не істегеніңе байланысты. 23. Кедей көп болғанымен, мен олардың қатарында емеспін Бағбан Хансен «Ақша — бүкіл жамандықтың бастауы» дегенде, Рокфеллер оны түзетеді: «Ақшаны шектен тыс жақсы көру — бүкіл жамандықтың бастауы». Ақшаның өзінде күнә жоқ, күнә — ақшаға табыну әдісінде. Мен ақшаның құлы емес, ақша менің құлым болуы керек. 24. Еңбек өнім береді, көп бейнет — байлық әкеледі Рокфеллер оның табысын талантқа балағандарға қарсы шығып, табысының көзі — еңбекқорлық екенін айтады. Ол Хьюитт-Таттл компаниясында есепші болып, таңнан қара кешке дейін жұмыс істегенін еске алады, дәл сол кезең оның табысының іргетасын қалады. Байлық — еңбектің күтпеген сыйы, көп бейнеттің қосымша өнімі. 25. Байлық жасау — жауапкершілік, адамзатқа қызмет ету — миссия Қаржы дағдарысы кезінде Рокфеллер ел экономикасын тұрақтандыру үшін орасан зор қаражат бөлді. Ол бай адамның мойнында адамзатқа қызмет ету миссиясы бар деп есептеді. Менің жүрегімде орасан зор байлықтан да биік нәрсе бар — ол елдің қажеттілігіне қарай мемлекетке қызмет ету.

26-дан 38-ші хатқа дейін Рокфеллер өмірлік даналықты тереңдете түседі: мұрагер тәрбиелеу, сынға төзу, денсаулықты сақтау, қайырымдылық жасау, әулет бірлігін нығайту және өлімге қалай қарау керектігі. Әрбір хат оның бір ғасырға жуық жинаған тәжірибесінің жемісі, ол бизнестен өмірге, отбасынан қоғамға дейінгі толық философиялық жүйені құрайды.

Қорытынды: Жүз жылдық даналық нұры

Осы кітапты жауып жатып, мен ұзақ уақыт бойы толқыдым. Осыдан жүз жыл бұрын жазылған бұл хаттардағы даналық бүгінгі күні де жарқырап тұр.

Рокфеллер ұлына тек байып кетудің жолын емес, тұтас өмірлік философияны қалдырды. Ол бізге нағыз табыс — ар-намысы бар, жауапкершілікті сезінетін, қоғамға пайдалы адам болу екенін үйретті. Байлық — соңғы нүкте емес, ол өмірлік құндылықтарды іске асырудың құралы ғана.

Оның кедей ауладан әлемдегі ең бай адамға дейінгі жолы мынаны дәлелдейді:

Мені ең қатты тебіренткені — оның «жауапкершілік» туралы түсінігі. Әлемдегі ең бай адам бола тұра, ол байлыққа ие болу — үлкен жауапкершілік арқалау (отбасы, қызметкерлер, қоғам және мемлекет алдында) деп білді. Бұл деңгей жай ғана кәсіпкердің деңгейінен әлдеқайда жоғары.

Кәсіпкер, маман, ата-ана немесе студент болсаңыз да, осы 38 хаттан өзіңізге қажетті бағыт таба аласыз. Бұл тек «байлық інжілі» емес, бұл — «өмірлік навигатор». Рокфеллер өмірлік тәжірибесімен мынаны айтады: қалай ойласаң — сондай адам боласың, қалай әрекет етсең — сондай өмір сүресің.

Өзіңіздің өмір жолыңызда сіз де өзіңізге тән «Рокфеллер даналығын» тауып, ғажайып ғұмыр кешуіңізге тілектеспін.

Осы хаттардың ішіндегі қайсысы сізге көбірек әсер етті? Немесе Рокфеллердің нақты бір қағидасын өз өміріңізге қалай қолдануды жоспарлайтыныңызды талқылағыңыз келе ме?