Бұл қазіргі сіз бе?

Кітап оқуды әдетке айналдырғыңыз келіп, 5 бетке жетпей есіней бастайсыз ба; Емтиханға дайындалып, сертификат алғыңыз келіп, онлайн-сабақты қосқан сайын бір құлақтан кіріп, екіншісінен шыға ма; Спортпен шұғылданғыңыз келіп, қыруар ақшаға жүгіру жолы тренажерін сатып алып, ақырында оны киім ілетін орынға айналдырдыңыз ба... Қайта-қайта қайталанады, қаттырақ тырысқан сайын құлшынысыңыз төмендеп, көп еңбектенген сайын адаса түсесіз. Бұл күй өте тез мазасыздыққа әкеледі, бірақ оның емі жоқ болғандықтан қатты қиналасыз. Жазушы Чжоу Лин өзінің «Танымдық ояну» кітабында мұндай адамдарды «ояу ұйықтап жүргендер» деп атайды. Чжоу Лин өзінің де кезінде осындай адам болғанын жасырмайды, бірақ бақытына орай, 36 жасында ол кенеттен оянып, білім іздеп, зерттеуге кіріседі. Ол өз тәжірибесін кітап етіп жинақтады, ал мен кітапты оқып шыққаннан кейін, қарапайым адам өмірін түбегейлі өзгерткісі келсе, ауырсынса да өз бойындағы мына 3 қабат теріні сыпырып тастауы керек екенін түсіндім.

01 Бірінші қабат тері: Өзін-өзі сөзсіз ақтап алудың тұйық шеңбері.

Сіз мынадай сөздерді айтып көрдіңіз бе? Тоя тамақ ішпесем, арықтауға қайдан күш болады? Бәрібір қазір кітап оқуға зауқым соқпай тұр, одан да кішкене ойын ойнайын. Бүгін ойнай тұрайын, ал ертең екі есе көп оқып, бүгінгі босқа кеткен уақыттың орнын толтырамын. Әрқайсысы өзін-өзі ақтап алу үшін айтылған. Шынымен арықтағыңыз келмей ме? Шынымен бірнеше бет артық оқығыңыз келмей ме? Шынымен уақытты босқа өткізгіңіз келе ме? Әрбір сұрақ қойылған сайын, теріс жауап алатын сияқтысыз. Бір жағынан өзіңізге ерік берсеңіз, екінші жағынан екіұдай күйге түсесіз. Мұның түбірі – сіздің примитивті миыңыз бен эмоционалды миыңыздың рационалды миыңызды жеңіп кетуінде.

Чжоу Лин кітабында былай деп түсіндіреді: адам миы үш қабатқа бөлінеді, олар — примитивті ми, эмоционалды ми және рационалды ми. Бұл үш қабатты ми біздің бір тұтас миымызды құрағанымен, олардың пайда болу уақыты бір мезгілде емес. Примитивті ми шамамен 360 миллион жыл бұрын, бауырымен жорғалаушылар құрлыққа шыққан кезде, өмір сүруге бейімделу үшін эволюция барысында пайда болды; Эмоционалды ми шамамен 200 миллион жыл бұрын, сүтқоректілер қатал ортаға бейімделу үшін эмоцияларды дамытқанда пайда болды; Ал рационалды ми небәрі 70-200 мың жыл бұрын ғана қалыптасты, бұл ми аймағы бізге шешім қабылдауға, әрекеттерімізді реттеуге көмектеседі...

Егер примитивті миды жүз жасаған қарияға теңесек, онда эмоционалды ми — 55 жастағы орта жастағы адам, ал рационалды ми бар-жоғы 1 жасар сәби ғана. 1 жасар бала қанша ақылды болса да, тәжірибелі екі ересек адамға қарсы тұра алмайды. Сондықтан сіздің примитивті миыңыз бен эмоционалды миыңыз жиі басымдыққа ие болады, ал сіздің өзіңізді үнемі ақтап алуыңызды мидың жұмыс істеу принципімен осылай түсіндіруге болады. Бірақ даму дегеніміз — табиғи инстинкті жеңу. Біз баяғыда есейгенбіз, примитивті ми мен эмоционалды мидың ықпалынан шығу қабілетіміз бар. Ал рационалды миды іске қосудың ең тиімді тәсілі — ерік-жігерге сүйену емес, кейбір айла-тәсілдерді шеберлікпен қолдану.

Біріншіден, табиғи инстинктпен бетпе-бет келгенде, психологиялық жүкті тастап, өзіңізді сабырмен қабылдаңыз.
Примитивті және эмоционалды ми іске қосылғанда, өзіңізбен жұмсақ тілдесіңіз:
Қарашы, менің ішімдегі алғашқы адам тағы да оянды. Оларға жабайы орманнан қала өміріне келу оңай емес, оларды түсіну керек.
Содан кейін қанағаттануды кейінге қалдыруды үйреніңіз, қарсыласуды коммуникацияға айналдырыңыз.
1 жасар бала екі ересекпен тікелей қақтығысса, сөзсіз жеңіледі.
Бірақ қарсыласуды тоқтатып, ашық сөйлесуді таңдаңыз, оларға: тиісті ләззаттың ешқайсысы кемімейді, тек маңызды істерді бітіргеннен кейін ғана болады деп айтыңыз.
Ләззаттан бас тартуға олар келіспейді, бірақ оны кейінге қалдыруды әдетте қабылдай алады.
Соңында стратегияларды қолданыңыз және әрекетке мағына беріңіз.
Рационалды миды іске қосу — примитивті және эмоционалды мидан бас тарту емес, ең жоғары деңгейдегі әдіс мынадай:
Рационалды ми даналықты қолданып, примитивті және эмоционалды миды өзіне жұмыс істеуге шақырады.

Қиын істерді жасағанда да примитивті және эмоционалды мидың қуаныш сезінуінің жолын табыңыз, 3 қабатты мидың күшін оятыңыз! Оған қоса, әрекеттің терең мағынасын түсініңіз, мысалы, кітап оқудың пайдасын анық білсеңіз, рационалды түрде көбірек табандылық танытасыз.

02 Екінші қабат тері: Қазіргі тыныш өмірдегі өзін-өзі алдау иллюзиясы.

36 жас — жазушы Чжоу Лин өміріндегі бұрылыс кезеңі. 36 жасқа дейін Чжоу Лин жұмысын барынша жауапкершілікпен істегенімен, жұмыстан тыс уақытының бәрін көңіл көтеруге арнады. Достарымен кездесіп ішімдік ішу, түнге дейін қызықты видеолар көру, көрпеге оранып ұйықтау... Ол осындай қамсыз күндер мәңгі жалғаса береді деп ойлады. Бірақ жанындағы екі досының күтпеген жағдайға ұшырап, тағдырлары күрт өзгергенде, ол кенеттен оянды. Егер осындай күтпеген жағдайлар өз басына түссе, ол немен қарсы тұрар еді? Өзі бұл әлемге не қалдырады? Сол сәтте Чжоу Линді шарасыздық пен мазасыздық сезімі биледі. Сырттай қарағанда тыныш көрінетін қазіргі жағдайдың артында, шын мәнінде, жасырын қауіптер бар еді. Чжоу Линнің тұрақтылыққа бой алдырған бұл күйі оның досы Тао Таоның да бойында бар болатын. Тао Тао танымал университетті бітірді, алғашқы жұмысы — листингтік компанияның негізгі лауазымы еді. Ол айналасындағы курстастарының оған қызыға қарайтынын естіп, іштей марқаятын. Он шақты жыл оқығаны дәл осы қазіргі өмірі үшін еді, ол енді әрі қарай тырысудың қажеті жоқ деп санады. Сонымен, жұмыстан кейін ол әріптестерімен бірге ойын ойнауға келіседі, компанияның тренингтік орындарына да аса ұмтылмайды, басшысы берген оқу мүмкіндігін өз еркімен басқаларға бере салады... Бірақ екі жылдан кейін бұрынғы әріптестерінің бәрінің жалақысы өсті, тек ол ғана бір орында тапжылмай қалды.

Адам — өзін-өзі ақтап алуға бейім жаратылыс, қазіргі жағдайына қанағат етсе де, өзін жұбата алады. Бірақ сіз тоқтап демалсаңыз да, әлем тоқтамайды. Бұл әлемдегі ең тұрақты нәрсе — өзгеріс. Қазіргі жайлылық аймағынан шығып, өзіңізді алға қарай итеруіңіз керек. Жайлылық аймағынан шығу дегеніміз бірден қиындық аймағына өту емес, жайлылық аймағының шетінде (созылу аймағында) өзіңізді дамыту. Сонда ғана еңбек еткен соң оң нәтиже алып қана қоймай, белгілі бір деңгейдегі қиындықтармен бетпе-бет келесіз, осындай жағдайда даму әлдеқайда жылдам болады.

Мысалы, сіз кітап оқу әдетін қалыптастырғыңыз келеді делік. Әдетте сіз 5-ші бетке жеткенде, шыдамай телефон ойнауға көшесіз; Ал қазір сіз күн сайын 15 беттен оқуды мақсат етіп, оны бір апта бойы ұстанасыз. Әрбір күнді аяқтаған сайын өзіңізге сыйлық жасаңыз. Содан кейін осылай қайталай беріңіз. 15 бет бұрынғыға қарағанда қиындықты арттырады, әрі марапат бар, бұл бақылауға болатын ауқымда өзіңізді көзбен көрерліктей дамытады.

03 Үшінші қабат тері: Әрекет ету ережелерін елемеудің қате логикасы. Көптеген қағидаларды түсінсеңіз де, бұл өмірді жақсы сүре алмауыңыз мүмкін. Бірақ көп білгеннен гөрі, бір рет әрекет еткен артық. Нағыз даму қаншалықты көп ереже білетініңізде емес, өзіңізді қаншалықты өзгерткеніңізде. Чжоу Лин кітапта «өмірге қажетті 5 құрал» әдістемесін ұсынып, өзгеріске 5 өлшем тұрғысынан көмектеседі.

Ерте тұру: Уақытты жаратып, істі тиімді жасау

Чикаго университетінің ұйқы заңдылықтарын зерттейтін екі ғалымы мынаны анықтады: Адам ұйқысының екі режимі бар: «көздің жылдам қозғалу ұйқысы» және «көздің жылдам қозғалмау ұйқысы», әрі ұйықтаған кезде екі режимнің әрқайсысы 1,5 сағат сақталып, кейін кезектесіп ауысып отырады. Осы заңдылыққа сүйене отырып, екі ғалым мынадай тұжырым жасады: Адам ұйықтағаннан кейін 3 сағат, 4,5 сағат, 6 сағат, 7,5 сағат сияқты нүктелерде оянса, өзін сергек сезінеді. Жазушы Чжоу Лин өзі сынап көріп, мұның шынымен солай екеніне көз жеткізді. Ерте тұру оған көптеген бос уақыт сыйлап, іс бітіру тиімділігін айтарлықтай арттырды.

Медитация: Зейінді сақтаудың мықты құралы Қарапайым адамдар мен ақылды адамдардың арасындағы ең үлкен қабілет айырмашылығы — аса жоғары деңгейдегі зейінді сақтай алуында. Ал медитация — назарыңызды жақсартуға көмектесетін тамаша тәсіл.

Медитация кезінде біз тек тыныс алуға назар аударуымыз керек. Барлық назарды қазіргі сәтке бағыттап, мұны бірнеше рет қайталағаннан кейін, тіпті медитация жасамасаңыз да, ойдың шашырауын автоматты түрде тежейтін боласыз.

Кітап оқу: Жоғары тығыздықтағы ойлауға апаратын жол Кітап оқудың пайдасын айтып жатудың қажеті жоқ, оны әйгілі инвестор Чарли Мангер былай түсіндіреді:

Мен осы өмірімде кездестірген ақылды адамдардың ішінде күн сайын кітап оқымайтыны жоқ, бірде-біреуі жоқ. Бірақ қалай оқу керек? Чжоу Лин мұны техникалық шеберлік деп санайды және 3 негізгі пунктті ұсынады:

Оқымас бұрын кітап таңдай білу: Кітап таңдағанда да «жайлылық аймағының шеті» ережесін сақтау керек, мықты мамандар ұсынған кітаптар тізімі жоғары сапалы болғанымен, егер оқуға қиын болса, аса қиналғандықтан оны тастап кетуге мәжбүр боласыз. Оқығаннан кейін тәжірибеде қолдану: Кітап оқу — тек үстірт оқу ғана, көбірек өзгеріске қол жеткізгіңіз келсе, оқып болған соң ойлануды жалғастырып, әрекетке көшу керек, сонда ғана оқудың құндылығы артады. Кітап оқу да сатылап өсуді қажет етеді: Оқу кезінде ойлар байланысады, бұл сіздің білім желіңіздің қалыптасып жатқанын білдіреді. Бұған көбірек мән беріп, тіпті жазып алу керек, бұл — оқудың негізгі әдісі.

Жазу: Терең оқу сарайына қадам басу

Егер сіз автор болсаңыз, 11-ші қабатта тұрсыз делік, ал 1-ші қабаттағы бір оқырман сізден: 11-ші қабатта не бар? - деп сұрады. Сіз оған 11-ші қабатта не бар екенін тікелей айта алмайсыз, оның орнына 2-ден 10-шы қабатқа дейінгі барлық мазмұнды өзіңізден өткізіп, сосын оған түсінікті тілмен жеткізуіңіз керек. Бұл процесс сізден 1-ден 11-ші қабатқа дейінгі барлық мазмұнды жатқа білуіңізді талап етеді. Сондай-ақ жазу — бұл жеке танымды біріктіріп, оны мақсатқа сай шығару процесі, бұл адамға орасан зор көмек береді.

Спорт: Миды оңтайландыру, ойлауды жандандыру Үнемі спортпен шұғылданатын адамның денесі мөлдір бұлақ сияқты, ал керісінше жағдайда ол тоқырап қалған шалшық сумен тең.

Жиі спортпен шұғылдану мида көптеген жаңа нейрондардың пайда болуына ықпал етеді. Ал спортпен шұғылданғаннан кейінгі 1-2 сағатта жоғары қарқынды ақыл-ой қызметімен айналысу, мысалы, кітап оқу, жазу — жаңа нейрондарда жүйке аксондарының өсуіне әкеліп, оларды нағыз жүйке жасушаларына айналдырады, осылайша «ақылдырақ болуға» шынайы түрде қол жеткізесіз.

04 Адам қашан өзгерсе де кеш емес, бастысы — саналы түрде ұғынуға қол жеткізу. Бұл кітапта өте жақсы айтылған бір сөз бар:

Бірінші дәрежелі өмір — бұл байлық емес, саналы түрде ұғыну (觉知). Тек саналы түрде ұғынғанда ғана, сіз ауырсынсаңыз да бойыңыздағы мына 3 қабат теріні сыпырып тастай аласыз:

Өзін-өзі тоқтаусыз ақтап алудың тұйық шеңберін сыпырып тастап, мидың құрылымын тану және стратегияларды қолдану арқылы дамуды тиімді іске қосу; Қазіргі тыныш өмірдегі өзін-өзі алдау иллюзиясын сыпырып тастап, жайлылық аймағынан батыл түрде шығып, болашақты күні бұрын жоспарлау; Әрекет ету ережесі жоқ қате логиканы сыпырып тастап, «қағидаларды тыңдаудан» «әрекет етуге» көшу, осылайша әрекет арқылы өмірді өзгерту.

Күн сайын бір қадамнан ілгерілеуге сеніңіз, сонда өміріңіз түбінде адасудан арылып, өмірлік оянуға қол жеткізеді.