Бұл мақала Джим Коллинздің басқару философиясын талдай отырып, орташа деңгейден ұлылыққа көтерілудің аналитикалық тетіктерін, тәртіпке негізделген көшбасшылықты және тұрақты нәтижеге жетудің практикалық қадамдарын қарастырады.
Неліктен «жақсы» – «ұлының» ең басты жауы?
Джим Коллинздің зерттеулері бір ғана қатал шындықтан басталады: «Жақсы — ұлының жауы». Көптеген компаниялар мен тұлғалар ұлылыққа жетпейді, өйткені олар жақсы өмірге, жақсы нәтижеге қанағаттанып тоқтап қалады. Коллинз Stanford Graduate School of Business қабырғасында ондаған жылдар бойы жүргізген зерттеулері арқылы орташа компанияларды әлемдік деңгейге шығарған «сиқырлы» формуланың артында тек қатал тәртіп пен жүйелілік тұрғанын дәлелдеді.
Бүгінгі таңда Коллинздің есімі тек бизнес әлемінде емес, тіпті спорт пен мемлекеттік басқаруда да жиі аталады. Мәселен, белгілі спортшы Колин Каперник секілді тұлғалардың Коллинзден СЕО деңгейіндегі басқаруды үйренуі оның идеяларының әлі де өзекті екенін көрсетеді. «Жақсыдан ҰЛЫға» кітабы — жай ғана бизнес-кеңестер жинағы емес, бұл кез келген жүйені түбегейлі өзгертуге арналған аналитикалық нұсқаулық.
Серпінді дөңгелек (Flywheel): Тұрақты табыстың кинетикалық энергиясы
Көбінесе сыртқы бақылаушылар табысты бір сәтте болатын «ғажайып серпіліс» деп қабылдайды. Алайда, Коллинз мұны ауыр дөңгелекті айналдырумен теңейді. «Елестетіп көріңізші, сіз алып темір дөңгелекті итеріп жатырсыз. Алғашқы итеріс өте ауыр, дөңгелек әрең қозғалады. Бірақ сіз тоқтамай итере бересіз. Бірнеше мыңыншы итерістен кейін дөңгелек өз екпінімен айнала бастайды — бұл Flywheel эффектісі».
Бұл концепция бізге табыстың бір сәттік акция емес, ұзақ уақыт бойы жиналған кішігірім жеңістердің жиынтығы екенін түсіндіреді. Сіз өз өміріңізде немесе бизнесіңізде «дөңгелекті» қай бағытқа қарай итеріп жатырсыз? Егер стратегияңызды ай сайын өзгертсеңіз, дөңгелек ешқашан екпін алмайды.
Өзіңіздің «Кірпі тұжырымдамаңызды» қалай табуға болады?
Кірпі тұжырымдамасы — бұл ұлылыққа баратын жолдың компасы. Коллинз грек аңызына сүйенеді: түлкі көп нәрсені біледі, бірақ кірпі ең маңызды бір нәрсені ғана біледі. Сіз үш шеңбердің қиылысын табуыңыз керек:
Сіз әлемдегі ең үздік бола алатын сала (немесе ең үздік бола алмайтын салаңызды түсіну).
Сіз шын жүректен құмар (passion) болатын іс.
Сіздің экономикалық қозғалтқышыңызды не жүргізеді (пайда қайдан келеді).
Осы үшеуі түйіскен жерде сіздің стратегияңыз туады. Егер сіз тек ақша үшін істесеңіз (3-шеңбер), бірақ оған құмар болмасаңыз, сіз ешқашан ұлы болмайсыз. Оқырманға сұрақ: Осы үш сұрақтың жауабын қағазға жазып көрдіңіз бе?
Дарвин Смиттің үнсіз революциясы: 5-деңгейдегі көшбасшылық
Коллинз зерттеу жүргізгенде, ұлы компанияларды басқарған адамдардың мінезі таңғалдырды. Мысалы, Kimberly-Clark басшысы Дарвин Смитті ешкім танымайтын. Ол өте қарапайым, ұялшақ, бірақ темірдей ерік-жігері бар адам еді. Ол компанияның бағытын өзгерту үшін батыл шешім қабылдап, зауыттарды сатып жіберді. Сыншылар оны қателесті деді, бірақ 20 жылдан кейін компания әлемдік лидерге айналды.
«5-деңгейдегі көшбасшылар — бұл кәсіби ерік-жігер мен жеке қарапайымдылықтың парадоксалды қосындысы». Олар сәтсіздік болса — айнаға (өзіне) қарайды, ал табыс болса — терезеге (командасына) қарайды. Бұл бүгінгі интернеттегі эгосы жоғары «жұлдыз» басшыларға мүлдем қарама-қайшы бейне.
Тәртіпке бағынған адамдар мен ойдың алхимиясы
Ұлы компанияларда бюрократия жоқ. Неге? Өйткені онда тәртіп мәдениеті бар. Коллинздің айтуынша, егер сізде тәртіпті адамдар болса, сізге иерархия керек емес. Егер сізде тәртіпті ой болса, сізге бюрократия керек емес. Егер сізде тәртіпті іс-әрекет болса, сізге шектен тыс бақылау керек емес.
Бұл жүйеде әркім өз жауапкершілігін біледі. Тәртіп — бұл еркіндікті шектеу емес, ол еркіндіктің негізі. Коллинз өзі де осы принципті ұстанады: ол өз уақытын қатаң есептейді, тіпті ұйқысы мен шығармашылық сағаттарын арнайы журналға жазып отырады.
«Жасамау керек істер» тізімі: Стратегиялық бас тарту өнері
Біз әдетте «To-do list» жасаймыз. Бірақ Коллинз ұлылыққа жету үшін «Stop-doing list» (Тоқтату керек істер тізімі) әлдеқайда маңызды екенін айтады. Ұлы компаниялар өздерінің «Кірпі тұжырымдамасына» сай келмейтін кез келген тиімді мүмкіндіктен де бас тарта білген.
Бүгін кешке өзіңіздің өміріңізден алып тастауыңыз керек 3 нәрсені анықтаңыз. Бұл уақытты босқа кетіретін әдеттер немесе негізгі мақсатыңызға қызмет етпейтін жобалар болуы мүмкін. Стратегия — бұл не істейтініңізді ғана емес, не істемейтініңізді де шешу.
Стоқдейл парадоксы: Қатал шындық пен мызғымас сенім
Вьетнам соғысында тұтқында болған адмирал Джим Стоқдейлден Коллинз: «Ол жерде кімдер аман қалмады?» — деп сұрайды. Стоқдейл: «Оптимистер», — деп жауап береді. Бұл таңғалдырарлық жауап еді. Оптимистер «Рождествода шығамыз» деп сенді, Рождество өтті, олар шықпады. Сосын «Пасхада шығамыз» деді, ол да өтті. Соңында олардың жүрегі жарылып өлді.
«Стоқдейл парадоксы: Сіз соңында жеңетініңізге деген мызғымас сенімді сақтауыңыз керек, бірақ сонымен бірге алдыңыздағы ең қатал шындыққа (ол қандай сұмдық болса да) тік қарауыңыз қажет». Бұл — дағдарыс кезіндегі ең күшті құрал.
Алдымен кім, содан кейін не: «Автобусқа» дұрыс адамдарды отырғызу
Көптеген басшылар алдымен стратегия құрып («автобус қайда барады?»), сосын адам жинайды. Ұлы басшылар керісінше істейді. Олар алдымен «автобусқа» дұрыс адамдарды отырғызады, қате адамдарды түсіреді, содан кейін ғана қайда баратынын шешеді.
Неге? Өйткені бағыт өзгерсе, дұрыс адамдар сізбен қалады. Олар бағыт үшін емес, команда үшін жұмыс істейді. Коллинз Stanford-тағы сабақтарында жиі айтатындай: «Егер сізде дұрыс адамдар болса, мотивация мәселесі өздігінен шешіледі».
Технология – мақсат емес, үдеткіш қана
Сұрақ: Жаңа технологиялар (мысалы, қазіргі жасанды интеллект) компанияны ұлы ете ме? Жауап: Жоқ. Коллинздің зерттеуі бойынша, технология — бұл тек үдеткіш (accelerator). Егер сіздің бағытыңыз қате болса, технология сізді жарға тезірек апарады. Егер бағытыңыз дұрыс болса, ол сізді ұлылыққа тездетеді.
Бүгінде MIT News хабарлағандай, AI-ды дәрі-дәрмек жасауда қолдану (Jim Collins, MIT профессоры, аттас тұлға болса да, бұл контекст жалпы идеямен үндес) — бұл тек құрал. Негізгі концепция өзгеріссіз қалуы тиіс. Технологияға табыну — орташа компаниялардың қателігі.
Аббот зертханасының табыс құпиясы: Тұрақтылық пен өсім
Abbott Labs компаниясы ұзақ уақыт бойы өзінің бәсекелестерінен озып кетті. Олардың құпиясы — «20 мильдік марш» (20 Mile March) принципінде. Күн ашық болса да, боран соғып тұрса да, олар күн сайын белгіленген қашықтықты жүріп отырды. Шептен тыс асығыстық та жасамады, жалқаулыққа да бой алдырмады.
Бұл — тәртіптің ең жоғары формасы. Коллинз бұл компанияны мысалға келтіре отырып, ұлылықтың «марафонында» жеңіске жету үшін тұрақтылықтың маңыздылығын дәлелдейді. Біздің базадағы «Жақсыдан ҰЛЫға» кітабында осындай ондаған нақты кейстер талданған.
Компания ДНҚ-сын сақтай отырып, прогресті қалай ынталандыру керек?
Коллинздің тағы бір маңызды ойы: «Негізгі құндылықтарды сақта — прогресті ынталандыр». Бұл — ұлы компаниялардың ДНҚ-сы. Олар өздерінің негізгі идеологиясын ешқашан өзгертпейді, бірақ жұмыс істеу әдістерін, технологияларын үнемі жаңартып отырады.
Бұл принципті жеке өмірге де қолдануға болады. Сіздің мызғымас құндылықтарыңыз қандай? Ал қай салада өзгеріске ашықсыз? Осы екі жақтың тепе-теңдігін сақтау сізді тоқыраудан құтқарады. Ұлылық — бұл ескі мен жаңаның үйлесімі.
«Өлім иірімінен» (Doom Loop) қалай аулақ болуға болады?
Орташа компаниялар көбінесе «Өлім иіріміне» түседі. Олар бір бағытты бастайды, нәтиже болмаса, бәрін тастап, жаңа «құтқарушы» бағдарлама немесе жаңа басшы іздейді. Бұл тұрақсыздық дөңгелектің тоқтауына және энергияның жоғалуына әкеледі.
Коллинз бұл тақырыпта ашық деректер мен статистикалық мәліметтерді пайдалана отырып, «тез арада өзгеру» ұранының көбіне сәтсіздікке бастайтынын көрсетеді. Ұлылыққа апаратын жол — жай, бірақ сенімді қозғалыс.
Ұлылық – бұл таңдау: Жеке және кәсіби өсу жоспары
Джим Коллинз бізге ұлылықтың сәттілікке немесе географиялық орналасуға байланысты емес екенін үйретті. Ұлылық — бұл саналы таңдау мен қатал тәртіптің нәтижесі. Ол — автобусқа дұрыс адамдарды мінгізу, кірпідей бір бағытты ұстану және Стоқдейл парадоксымен шындыққа тік қарау.
Егер сіз өз компанияңызды немесе жеке өміріңізді жаңа деңгейге көтергіңіз келсе, Джим Коллинздің еңбектерін оқу — ең тиімді инвестиция. Біздің базадағы оның кітаптары не үшін оқуға тұрады? Өйткені олар уақыт сынынан өткен және нақты деректермен дәлелденген. Ұлылыққа баратын жолды бүгін, дәл қазір бастаңыз — өйткені «жақсы» сізді күтіп тұрмайды, ол сізді жұтып қоюға дайын.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру