Әрине, жаңа нәрсе жасағаннан гөрі, дайын модельді көшіру оңайырақ. Біз білетін нәрсені істеу әлемді 1-ден n-ге дейін апарады, яғни таныс нәрсенің санын көбейтеді. Бірақ біз жаңа нәрсе жасаған сайын, біз 0-ден 1-ге өтеміз. Жарату актісі бірегей, жаратылыс сәті де солай, ал нәтижесі — жаңа әрі ерекше нәрсе.

Егер америкалық компаниялар жаңа нәрселерді жасау сияқты қиын міндетке инвестиция салмаса, бүгінгі табыстары қаншалықты үлкен болса да, болашақта олар сәтсіздікке ұшырайды. Бізге мұра болып қалған ескі бизнес бағыттарын жақсартудан алуға болатынның бәрін алған кезде не болады? Қаншалықты екіталай естілсе де, жауап 2008 жылғы дағдарыстан әлдеқайда нашар болуы мүмкін. Бүгінгі «үздік тәжірибелер» тұйыққа тірейді; ең жақсы жолдар — жаңа және сыналмаған жолдар.

Мемлекеттік және жеке меншік алып әкімшілік бюрократиялар әлемінде жаңа жол іздеу ғажайыптан үміттену сияқты көрінуі мүмкін. Шын мәнінде, егер америкалық бизнес табысқа жететін болса, бізге жүздеген, тіпті мыңдаған ғажайыптар қажет болады. Бұл бір маңызды факт болмағанда, өте көңілсіз жағдай болар еді: адамдар басқа түрлерден ғажайыптар жасай алу қабілетімен ерекшеленеді. Біз бұл ғажайыптарды технология деп атаймыз.

Технология ғажайып, өйткені ол бізге аз ресурспен көбірек нәрсе істеуге, іргелі мүмкіндіктерімізді жоғары деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Басқа жануарлар инстинкті түрде бөгеттер немесе бал ұялары сияқты нәрселерді салуға бейім, бірақ тек біз ғана жаңа нәрселерді және оларды жасаудың жақсы жолдарын ойлап таба аламыз. Адамдар не салу керектігін алдын ала берілген ғарыштық каталогтан таңдау арқылы шешпейді; оның орнына жаңа технологияларды жасау арқылы біз әлемнің жоспарын қайта жазамыз. Бұл біз екінші сынып оқушыларына үйрететін қарапайым шындықтар, бірақ біз істейтін нәрселердің көпшілігі бұрын жасалғанды қайталау болып табылатын әлемде оларды ұмыту оңай.

Zero to One (Нөлден бірге) кітабы жаңа нәрселер жасайтын компанияларды қалай құру керектігі туралы. Ол менің PayPal және Palantir компанияларының негізін қалаушы ретінде, содан кейін Facebook пен SpaceX-ті қоса алғанда, жүздеген стартаптарға инвестор ретінде тікелей үйренгендерімнің барлығына сүйенеді. Мен көптеген заңдылықтарды байқап, оларды осында баяндағаныммен, бұл кітап сәттілік формуласын ұсынбайды. Кәсіпкерлікті оқытудың парадоксы мынада: ондай формула болуы мүмкін емес; өйткені әрбір инновация жаңа және бірегей, ешқандай беделді тұлға қалай инновациялық болу керектігін нақты шарттармен белгілей алмайды. Шынында да, мен байқаған ең күшті заңдылық — табысты адамдар құндылықты күтпеген жерлерден табады және олар мұны формулаларға емес, бизнесті бірінші қағидалардан бастап ойлау арқылы жасайды.

Бұл кітап 2012 жылы Стэнфордта стартаптар туралы оқыған курсымнан бастау алды. Колледж студенттері бірнеше мамандық бойынша өте білікті бола алады, бірақ көбісі сол дағдыларды кең әлемде қалай қолдану керектігін ешқашан үйренбейді. Сабақ берудегі менің басты мақсатым студенттеріме академиялық мамандықтар салған жолдардан тыс, олар құратын кең болашақты көруге көмектесу болды. Сол студенттердің бірі Блейк Мастерс егжей-тегжейлі жазбалар жүргізді, ол кампустан тыс жерлерге тарады және Zero to One кітабында мен онымен бірге жазбаларды кеңірек аудиторияға арнап өңдеп шықтым. Болашақ тек Стэнфордта, колледжде немесе Кремний алқабында болуы керек деген себеп жоқ.

Бұл сұрақ оңай естіледі, өйткені ол тікелей қойылған. Шын мәнінде, оған жауап беру өте қиын. Интеллектуалды тұрғыдан қиын, өйткені мектепте барлығына үйрететін білім анықтамасы бойынша келісілген білім. Психологиялық тұрғыдан қиын, өйткені жауап беруге тырысқан кез келген адам өзі білетін танымал емес пікірді айтуы керек. Керемет ойлау сирек кездеседі, бірақ батылдық данышпандықтан да тапшы.

* «Біздің білім беру жүйеміз бұзылған және оны тез арада түзету керек». * «Америка ерекше ел». * «Құдай жоқ».