Артық ақпараттан бас тарту арқылы ішкі тыныштық пен ақыл-ой анықтығына жету жолдары туралы рефлексиялық нұсқаулық. Рольф Добеллидің сыни ойлау тұжырымдамасының негізгі аспектілері.
Ақпараттық цунами: біз неге үнемі мазасызбыз?
Біз тарихтың ең шулы дәуірінде дем алып жатырмыз. Смартфонның әрбір дыбысы, әлеуметтік желінің әрбір лентасы біздің ең басты байлығымыз — зейінімізді ұрлауға бағытталған. Біз бәрін білгіміз келеді, бірақ соңында ештеңені терең түсінбейтін деңгейге жеттік емес пе?
Бұл тек технологияның әсері емес. Бұл — сананың ақпараттық цунами астында қалуы. Рольф Добелли бұл мазасыздықтың себебін анық көрсетеді: біздің миымыз мұндай орасан зор деректерді өңдеуге эволюциялық тұрғыдан бейімделмеген. Содан барып ішкі бостық пен шексіз шаршау сезімі туады.
Жаңалықсыз бір жыл: Добеллидің батыл қадамы
Швейцариялық жазушы әрі кәсіпкер Рольф Добелли бір күні күтпеген шешім қабылдады: ол жаңалықтардан мүлдем бас тартты. Теледидар, газеттер, тіпті интернеттегі шұғыл хабарламалар оның өмірінен жойылды. Ол бұл қадамын былай сипаттайды: «Мен өзімді жаңалықтардың құлы сезіндім. Олар менің өмірімді мағыналы етпейтін, тек мазасыздығымды арттыратын».
Басында қиын болды. Сени-Галлен университетінің түлегі ретінде ол өзін әлемнен алшақ қалғандай сезініп, мазасызданды. Бірақ бірнеше айдан соң нағыз сиқыр басталды: оның зейіні шоғырланып, шығармашылық қуаты артты. Нәтижесінде бүкіл әлемге танымал «Анық ойлау өнері» атты бестселлері дүниеге келді. Жаңалықсыз өмір оған жаңа мүмкіндіктер ашты.
Жаңалықтар – мидың токсині
«Жаңалықтар ми үшін қант сияқты. Ол тәтті, бірақ пайдасыз. Оны тұтынған сайын, тағы да қалай бересің, бірақ ол сені қоректендірмейді», — деп жазады Добелли.
Оның пайымдауынша, жаңалықтар бізді когнитивті қателіктерге итермелейді. Олар оқиғаны контекстен жұлып алып көрсетеді, соның салдарынан біз әлемді қауіптірек немесе күрделірек деп қабылдаймыз. Біз шынымен де әрбір ұсақ-түйекті білуіміз керек пе? Бұл — миды бос ақпаратпен улау процесі.
Іс-әрекетке бейімділік қателігі: Неге біз үнемі реакция білдіруіміз керек?
Добелли Action Bias немесе «іс-әрекетке бейімділік» ұғымын алға тартады. Біз бір жаңалықты естігенде, міндетті түрде пікір білдіруіміз немесе бірдеңе істеуіміз керек деп ойлаймыз. Тыншып отыру бізге ерсі көрінеді.
Кітаптағы мысал: «Қақпада тұрған футболшыны алайық. Доп келгенде ол оңға немесе солға секіреді. Статистика көрсеткендей, егер ол ортада қала берсе, допты қайтару мүмкіндігі жоғары болар еді. Бірақ ол бірдеңе істеу керек деген инстинктке бағынады». Біз де солаймыз: ақпарат алған сайын бос әрекеттерге барып, энергиямызды шашамыз.
Кофеханадағы кездесу: «Білмеу» ұят па?
— Сен бүгінгі саяси жаңалықты естідің бе? — Жоқ. — Қалайша? Ол бүкіл желіде тұр ғой!
Добелли мұндай диалогтардың әлеуметтік қысым екенін айтады. Біз білмей қалудан қорқамыз. Сондықтан ол WORLD.MINDS атты интеллектуалды қауымдастық құрып, онда адамдарды жаңалықтармен емес, терең идеялармен бөлісуге шақырады. Тіпті New York Times жазғандай, қазір элиталық ортаның өзі «ақпараттық оразаға» көше бастаған.
«Мөлшерленген білім» принципін енгізу
Ақпаратты тұтынуды реттеу үшін Добелли келесі нақты қадамдарды ұсынады:
- Жылдам жаңалықтардан бас тартып, ұзақ мақалаларға (long-reads) көшіңіз. Олар тереңдік береді. 2. Әлеуметтік желідегі «шулы» парақшалардан жазылуды тоқтатыңыз. 3. Ақпаратты тек сіздің шешім қабылдауыңызға тікелей әсер ететін болса ғана тұтыныңыз. Бұл — саналы сүзгілеу. Осыдан кейін ойыңыздың қалай тазарғанын байқайсыз.
Шешім қабылдау шаршауы: ми неге сыр береді?
Decision Fatigue — бұл адамның күні бойы тым көп таңдау жасауынан шаршауы. Біз таңертеңнен кешке дейін лента айналдырып, «мынаны көрсем бе, әлде ананы ма?» деп миымызды қажытамыз. Соңында маңызды істерге күш қалмайды.
Добеллидің пікірінше, ақпаратты азайту — шешім қабылдау сапасын арттырады. «Ақпаратты көп білу — жақсырақ шешім қабылдауға кепілдік бермейді», — дейді ол. Кейде аз білу — көбірек түсінуге мүмкіндік береді. Осы тепе-теңдікті сақтау өте маңызды.
Анық ойлау – бұл сүзгілеу өнері
Рольф Добелли «Via Negativa» принципін ұстанады. Бұл — бақытқа жету үшін бірдеңе қосу емес, артық дүниелерді алып тастау деген сөз.
Анық ойлау үшін сізге жаңа білім емес, ескі қателіктер мен керексіз ақпараттан арылу керек. Ол Чарли Мангер мен Нассим Талебтің идеяларына сүйене отырып, біздің миымыздағы «қоқысты» тазартуды бірінші орынға қояды. Таза ми — өткір ми.
Сандық гигиена: Электрондық хабарламалардан босану
Санаңызды таза ұстаудың практикалық жолдары:
Смартфондағы барлық push-хабарламаларды өшіріңіз. Поштаңызды күніне тек екі рет тексеріңіз. «Ақпараттық диета» күндерін белгілеңіз (мысалы, демалыс күндері интернетсіз өмір).
Бұл әдістер сізге зейініңізді өз өміріңізге, отбасыңызға және шынайы құндылықтарға бағыттауға көмектеседі. Өз уақытыңыздың қожайыны болыңыз.
Ескі кітапханадағы сабақ: Уақыт сынынан өткен білім
Добелли жаңа шыққан кітаптарды бірден оқуға асықпауға кеңес береді. Ол былай дейді: «Егер кітап екі мың жыл бойы сақталса, онда оның ішінде шындық бар. Егер ол кеше ғана шықса, ол ертең ұмытылуы мүмкін».
Ол өз өмірінде классикалық әдебиет пен іргелі философиялық еңбектерге басымдық береді. Бұл оған қазіргі күннің өткінші шуынан биік тұруға көмектеседі. Оның «Анық ойлау өнері» кітабының өзі мыңдаған жылдық даналықтардың заманауи жиынтығы іспеттес. Ескінің бәрі ескірген емес.
Зейінді басқарудың үш қадамы
Күнделікті фокусты сақтау үшін:
Бірінші — күнді «терең жұмыспен» бастаңыз (интернетсіз 90 минут). Екінші — жаңалықтардың орнына кітап оқыңыз. Үшінші — кешке күніңізді қорытындылап, қандай бос ақпаратқа уақыт кеткенін саралаңыз.
Осы қарапайым алгоритм сіздің өнімділігіңізді бірнеше есе арттырады.
Практикалық түйін: Ақыл-ой бостандығы
Рольф Добеллидің формуласы қарапайым: аз ақпарат — көбірек мағына. Біз әлемдегі барлық оқиғаны бақылай алмаймыз, бірақ өз санамыздағы тәртіпті бақылай аламыз.
Ақпараттық диета — бұл жай ғана шектеу емес, бұл — өз еркіндігіңізді қайтару. Сіз бүгін қандай бос ақпараттан бас тартуға дайынсыз? Бәлкім, дәл қазір телефонды шетке қойып, терең тыныс алатын сәт келген шығар?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру