Эстер Перельдің аналитикалық көзқарасы арқылы заманауи жақындықтың қалтарыстарына үңілеміз. Бір адамнан әрі тұрақтылықты, әрі экстазды күту мүмкін бе? Неліктен «үйкеліссіз» қатынастар ерте ме, кеш пе тығырыққа тірелетінін талдаймыз.
Бір адам — бүкіл әлем: Үлкен үміттер дәуірі
Біздің дәуірімізде неке институты бұрын-соңды болмаған антропологиялық трансформацияны бастан кешіп отыр. Егер бұрын отбасы экономикалық одақ немесе әлеуметтік міндет саналса, бүгінде ол — эмоционалдық баспанаға айналды.
Психотерапевт Эстер Перель бұл құбылысты «бір адамнан бүкіл ауыл беретін қолдау мен қамқорлықты талап ету» деп сипаттайды. Осы орайда бір қызық қайшылық туады.
«Тұтқын сезім» кітабында автор заманауи жұптардың иығына түскен ауыр жүкті былай түсіндіреді: [QUOTE] «Біз бүгін бір адамнан бұрын бүкіл қауымдастық беретін нәрсені талап етеміз: тұрақтылық пен таңғажайыпты, қауіпсіздік пен шытырманды бір мезетте алғымыз келеді». Осы шексіз күтуден «жеткіліксіздік» синдромы басталады.
«Үйкеліссіз» махаббат несімен қауіпті?
Цифрлық капитализм бізге «кедергісіз» (frictionless) өмір сүруді үйретті: тамаққа бір кликпен тапсырыс береміз, картамен оңай саяхаттаймыз. Бірақ Перельдің пайымынша, қарым-қатынастағы үйкеліс — сезімнің тірі екенінің белгісі.
Қақтығыстардан жасанды түрде қашу — қатынастың иммунитетін әлсіретеді. Үйкеліс жоқ жерде жылу да, от та болмайтынын ұмытпаған жөн. Осы тұста ойланып көріңізші: үйкеліс жоқ стерильді ортада нағыз өсім болуы мүмкін бе?
Сенім мен қауіпсіздікке тым қатты басымдық бергенде, біз байқаусызда құштарлыққа қажетті «белгісіздік» кеңістігін жауып тастаймыз.
Мая мен Марк: Тым мінсіз болудың салдары
Мая мен Марк — Перельдің терапиясына келген «үлгілі» жұп. Олар он жыл бойы бір-біріне дауыс көтермеген, ешқашан сөз таластырмаған. Бірақ олардың төсегінде суық тыныштық орнаған еді. Олар жақын досқа, сенімді серіктеске айналған, бірақ ғашықтар болудан қалған.
Бұл тыныштықтың бағасы тым жоғары болды. Перель олардың жағдайын бір-ақ сөйлеммен түсіндірді: [QUOTE] «Оттың жануы үшін ауа қажет. Жақындық тым тығыз болғанда, құштарлық тұншығып қалады».
Мая мен Марктың қателігі — олар қауіпсіздікті сақтау үшін еркіндікті құрбан еткен. Артық жақындық сезімді қалай өлтіретінін осы оқиғадан анық көруге болады.
Тұтқын сезім: Қауіпсіздік пен еркіндік арпалысы
Тұтқын сезім (Mating in Captivity) — бұл қауіпсіздік пен құштарлық арасындағы мәңгілік тартыс. Бізді сүйетін адамның жанында өзімізді қорғалған сезінеміз, бірақ эротикалық тартылыс «өзгешелікті» және «белгісіздікті» талап етеді.
Сүйіспеншілік «иеленуге» тырысса, құштарлық «бағындыруды» қалайды. Егер тұрмыстық жайлылық эротикалық кеңістікті жұтып қойса, жұбайлар бір-бірін тек «балаларының әке-шешесі» немесе «үй шаруасындағы серік» ретінде ғана көре бастайды. Осылайша, махаббат тұрмыстың тұтқынына айналады.
Эмоционалды дистанцияны қалай қайтаруға болады?
Серіктесіңізді жаңа қырынан көру үшін араға эмоционалдық қашықтық салуды үйреніңіз. Перель серіктесіңізді өз ісімен айналысып жатқанда сырттай бақылауды ұсынады.
Мәселен, ол сахнада сөйлеп жатқанда, шеберханада жұмыс істегенде немесе достарымен қызу пікірталас кезінде оған бейтаныс көзбен қараңыз. Сол сәтте сіз оны «өзіңіздің меншігіңіз» емес, дербес, тартымды және еркін тұлға ретінде қайта танисыз.
Осы аптада серіктесіңіздің сізсіз де бақытты, өзіне сенімді сәттерін байқауға тырысыңыз. Бұл сіздегі қызығушылықты қайта оятады.
Тірі қалу ма, әлде өмір сүру ме?
Эстер Перельдің ең даулы, бірақ терең ойы бар: [QUOTE] «Сүйіспеншілік екі тірекке сүйенеді: берілу және дербестік». Егер сіз серіктесіңізбен толықтай бірігіп кетсеңіз, арадағы «электр тоғы» жүретін кеңістік жоғалады.
Қазіргі қоғамдағы «бәрін бірге істеу» мәдениеті жақындықты емес, тәуелділікті тудырады. Перель өскен орта — Бельгиядағы Холокосттан аман қалғандар қауымдастығынан үлкен сабақ алған: «Тек тірі қалу (surviving) мен өмір сүру (living) — екі бөлек нәрсе». Қарым-қатынас тек қауіпсіздік үшін емес, гүлдену үшін керек.
Кеңседегі эмоционалдық интригалар
Перельдің How’s Work? подкастында жұмыс орнындағы қатынастардың отбасылық динамикамен ұқсастығы зерттеледі. Бірде екі бизнес-серіктес арасындағы шиеленісті талдай отырып, ол мәселенің бизнесте емес, балалық шақтағы «мойындалу» қажеттілігінде жатқанын анықтады.
Жұмыстағы қақтығыстардың 80%-ы — бұл жай ғана басқа декорациядағы ескі эмоционалды жаралар. Біз бастықтан — әкенің мақұлдауын, әріптестен — ағайындылар арасындағы бәсекелестікті іздейміз. Бұл түсінік кәсіби ортадағы эмоционалдық интеллектті жаңа деңгейге көтереді.
Дағдарыстан кейінгі «жаңа» неке
NPR мен The New Yorker басылымдарына берген сұхбаттарында Перель дағдарыстың (пандемия немесе экономикалық құлдырау) жұптарға әсерін талдады. Оның айтуынша, дағдарыс — бұл «үдеткіш». Ол жақсы қарым-қатынасты жақсарта түседі, ал нашарды тезірек күйретеді.
Резильенттілік (төзімділік) — бұл қателік жібермеу емес, сол қателіктен кейін қайта қалпына келу қабілеті. Перельдің ойынша, әр жұптың өмірінде бірнеше неке болады. Кейде ол некелер бір адаммен қайта құрылады, кейде әртүрлі адамдармен.
Диалогты қалай «диагностикалау» керек?
Перель серіктестерге бір-біріне «қауіпті» сұрақтар қоюды ұсынады. Мәселен: «Сен менің бойымнан нені ашқың келеді, бірақ әлі батпай жүрсің?» немесе «Біздің қарым-қатынасымызда сен өзіңді қай кезде ең еркін сезінесің?».
Соңғы рет қашан серіктесіңізбен шын мәнінде маңызды, бірақ ыңғайсыз тақырыпта ашық сөйлестіңіз? Осындай сұрақтар диалогты тұрмыстық деңгейден мағыналық деңгейге көтереді.
Сұрақ қою — бұл серіктесіңіздің ішкі әлеміне саяхат жасау. Сіз оны 20 жыл танысаңыз да, оның ішінде әлі ашылмаған «материктер» бар екеніне сеніңіз.
Опасыздық — бұл тек соңғы нүкте емес
Перельдің ең даулы позицияларының бірі опасыздыққа (affair) қатысты. Ол опасыздықты ақтамайды, бірақ оны «диагноз» ретінде қарастыруды ұсынады. Көптеген жұптар үшін бұл оқиға — бұрынғы өліп бара жатқан некенің аяқталуы және жаңа, шынайы некенің басталуы болуы мүмкін.
«Опасыздық жасаған адам көбіне басқа адамды емес, өзінің басқа қырын іздейді» дейді ол. Бұл — жоғалған тіршілік сезімін немесе еркіндікті аңсау болуы мүмкін. Бұл тұрғыдан қарау жұпқа өшпенділіктен арылып, мәселенің түбіне үңілуге мүмкіндік береді.
Экрандағы сағым мен шынайы жанасу
Қазіргі капитализм біздің назарымызды ұрлап жатыр. Смартфон — бұл төсектегі үшінші адам. Біз жанымыздағы адамға қарағанда, экрандағы бейтаныс адамдардың өміріне көбірек көңіл бөлеміз.
Перель бұл туралы The Guardian басылымында былай дейді: «Технология бізге жақындықтың иллюзиясын береді, бірақ ол жанасуды, иісті және шынайы қатысуды алмастыра алмайды». Шынайы жақындық — бұл «оффлайн» болу мүмкіндігі.
Өз «қалауларыңның» картасын сызыңыз
Өз қажеттіліктеріңізді анықтау үшін Перельдің «Қалаулар картасы» жаттығуын орындап көріңіз. Сізге қарым-қатынаста не маңызды: Автономия ма, әлде Бірегейлік пе? Жайлылық па, әлде Шытырман ба?
Өз шекараларыңызды білу серіктесіңізге сізді қалай жақсы көру керектігін түсінуге көмектеседі. [MOTIVATION] Есіңізде болсын: Сіз бақытты болсаңыз ғана, қарым-қатынасыңыз бақытты болады. Өз қалауыңды құрбан ету — махаббат емес, бұл — жай ғана эмоционалды қарыз жинау.
Махаббат — бұл етістік
Эстер Перельдің бүкіл философиясы бір ойға тіреледі: махаббат — бұл біз бастан кешетін сезім емес, бұл — біз жасайтын әрекет. Ол — үнемі күтімді, диалогты және ең бастысы, «тәуекелді» талап ететін тірі организм.
Қауіпсіздіктің соңынан қуамын деп, өмірдің дәмін ұмытып кетпеңіз. «Тұтқын сезім» кітабын оқу — өз қарым-қатынасыңызға жасалған үлкен инвестиция. Жұмысты бүгіннен бастаңыз: жайлылықтан гөрі шынайылықты таңдаңыз.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру