Аллен Каррдың әйгілі әдістемесі — бұл жай ғана темекіні тастау емес, никотин тұзағын саналы түрде деконструкциялау өнері. Бұл мақалада біз автордың өмір жолы мен оның тәуелділіктен арылуға бағытталған психологиялық төңкерісін талдаймыз.
Никотин тұзағы: Лабиринттің басталуы
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының құрғақ статистикасына көз жүгіртсек, темекіге тәуелділік — жай ғана зиянды әдет емес. Бұл — миллиондаған тағдырды рухани әрі физикалық тұтқында ұстап отырған жаһандық індет. Аллен Карр бұл мәселеге ақ халатты дәрігердің емес, сана лабиринтін зерттеген психологтың көзімен қарады.
Ол темекі шегушінің халін күні бойы тар аяқ киім киіп жүріп, оны шешкен сәтте ғана жалған рақатқа бөленетін адамның кейпіне теңейді. Оның «Темекі тастаудың жеңіл жолы» кітабы бүгінде әлемнің ондаған тіліне аударылып, миллиондаған жанның өмірін өзгерткен маңызды құралға айналды.
Ләззат па, әлде жеңілдік пе? Иллюзияны талдау
Каррдың негізгі ой жаңалығы — темекі шегуден алынатын ләззаттың мүлдем жоқтығын дәлелдеуінде. Ол бұл феноменді былай түсіндіреді: «Шылым шегу — бұл бос қуысты толтыруға тырысу ғана, бірақ сол бос қуысты тудыратын — темекінің өзі».
Автор темекі шегушінің «ләззат» деп қабылдайтын сезімі іс жүзінде никотиннің денеден шығуынан туындаған мазасыздықтың уақытша басылуы екенін ашады. Бұл — шексіз айналым. Осы тұста автор оқырманға мынадай сұрақ қояды: егер темекі шынымен рақат сыйласа, неге сіз балаңыздың шеккенін қаламайсыз?
Аллен Каррдың 100 шылымдық түні және ояну
1983 жылдың бір күнінде Лондондағы табысты бухгалтер Аллен Карр күніне 100 тал темекі шегетін деңгейге жетеді. Оның денсаулығы сыр беріп, өкпесі тарылып, өлім қаупі төнген еді. Бірнеше сәтсіз талпыныстан кейін, ол кенеттен темекіге деген көзқарасының түбегейлі өзгергенін сезеді.
«Мен сол күні әлемдегі ең бақытты адам болып ояндым, өйткені мен енді темекі шекпейтінімді емес, оған тәуелді емес екенімді түсіндім», — деп еске алады автор. Бұл «Эврика» сәті оның өмірін қарапайым бухгалтерліктен жаһандық «құтқарушыға» айналдырды.
Қоғамдық «миды жуу» механизмі
Карр біздің санамыздың бала кезден «темекі — ерлік, темекі — стресстен құтқарушы» деген жарнамалық бейнелермен қалай уланғанын ашып көрсетеді. Ол мұны «миды жуу» (brainwashing) деп атайды.
Біз Джеймс Бондтың немесе ковбойлардың шылыммен бейнеленгенін көріп өстік. Алайда Карр бұл имидждің артында тек қана коммерциялық мүдде мен никотин өндірушілердің қулығы жатқанын аналитикалық дәлдікпен әшкерелейді.
Ерік-жігер әдісі неге сәтсіздікке ұшырайды?
Көптеген адамдар темекіні ерік-жігерімен тастауға тырысады, бірақ бұл жол неге соншалықты ауыр? Карр мұны былай түсіндіреді: егер сіз бір нәрсені «тастасаңыз», сіз өзіңізді құндылықтан айырылғандай сезінесіз. Бұл — құрбандық психологиясы.
Құрбандық сезімі стрессті тудырады, ал стресс кезінде темекі шегушінің бірінші ойы — шылым тарту. Осылайша тұзақ қайта жабылады. Бірақ еркіндікке құрбандық арқылы бару мүмкін бе? Каррдың әдісі — ештеңеден айырылмай, керісінше еркіндікке қол жеткізгеніңізді сезінуге негізделген.
Санадағы «құбыжықты» анықтау жаттығуы
Автор тәуелділікті екі бөлікке бөледі: «Кішкентай құбыжық» (физикалық никотин аштығы) және «Үлкен құбыжық» (сіздің миыңыздағы темекі туралы жаңсақ сенімдер).
Практикалық қадам: Келесі жолы темекі тұтатқанда, оның дәміне ерекше назар аударыңыз. Шын мәнінде, ол жиіркенішті. Сіздің миыңыз оны «жақсы» деп алдап тұрғанын түсіну — еркіндікке жасалған алғашқы қадам.
Қорқыныш факторы: Бос қалған кеңістіктен сескену
«Темекісіз мен қалай өмір сүремін? Көңіл көтеру немесе қайғыру кезінде не істеймін?» деген қорқыныш адамды тоқтатады. Карр бұл қорқыныштың темекінің өзінен туындайтынын дәлелдейді.
Темекі шекпейтін адамдар стрессті шылымсыз-ақ еңсереді. Демек, темекі шегуші тек никотин жетіспеушілігінен туған қосымша стрессті ғана басады. Бұл — мағынасыз шеңбер.
40 жылдық «тұтқыннан» босаған оқырманның тарихы
Аллен Каррдың клиникасына келген бір қарт кісі 40 жыл бойы күніне екі қорап темекі тартқан екен. Ол кітапты оқып біткенде, оның жүзінде қорқыныш емес, күлкі пайда болды. Ол өзін бір нәрсені жоғалтқандай емес, түрмеден босап шыққандай сезінді.
Бұл әдістің күші — адамның ішкі қарсылығын жоюда. Автор айтқандай: «Сіз темекіні тастауды тоқтатасыз, сіз еркін өмір сүруді бастайсыз».
«Соңғы шылым» рәсіміне дайындық
Кітаптың соңында автор сізден соңғы шылымды шегуді сұрайды. Бұл — саналы түрде қоштасу. Осы сәтте сіз никотиннің денеңізге қалай еніп, оны қалай улап жатқанын сезінуіңіз керек.
Өзіңізге сұрақ қойыңыз: «Мен осы лас нәрсенің құлы болғым келе ме?». Егер жауап «жоқ» болса, сіз жеңіске жеттіңіз. Соңғы түтінді үрлегенде, өзіңізді құтқарылған адам ретінде сезініңіз.
Физикалық азап пен ментальды иллюзияның аражігі
Никотиндік аштық іс жүзінде өте әлсіз. Ол қарны ашқан адамның сезіміне ұқсайды — жай ғана іштегі бостық. Адамды азаптайтын нәрсе — физикалық ауру емес, «мен шылым шеккім келеді» деген ойдың қысымы.
Егер сіз бұл ойдан арылсаңыз, физикалық симптомдар бірнеше күнде елеусіз өтіп кетеді. Каррдың аналитикасы осы психологиялық фокусты ашуға бағытталған.
Дәрігерлер мен фармацевтикалық индустрияның скептицизмі
Аллен Карр бастапқыда медицина қауымдастығының қарсылығына тап болды. Өйткені ол пластырьлерді, никотиндік сағыздарды және дәрілерді қолдануға түбегейлі қарсы болды. Оның пікірінше, бұл тәуелділікті тек ұзарта түседі.
Бүгінде оның әдістемесі әлемдегі ең жоғары тиімділік көрсеткішіне (90%-ға жуық) ие. Бұл — теориялық білімнің емес, практикалық тәжірибенің жеңісі.
Әлеуметтік арандатуларға төтеп беру алгоритмі
Темекіні тастағаннан кейін достарыңызбен отырыстарда сізге шылым ұсынылуы мүмкін. Мұндай сәтте «жоқ, мен тастап кеттім» деудің орнына, «жоқ, мен енді шекпеймін, мен бақыттымын» деп жауап беріңіз.
Сіз басқалардан қорғанбайсыз, сіз оларға аяушылықпен қарайсыз. Өйткені олар әлі де тұзақта, ал сіз — еркінсіз.
Тәуелділіктің экономикалық және саяси аспектілері
Темекі индустриясы — триллиондаған доллар айналымы бар машина. Олар үшін сіздің денсаулығыңыз емес, сіздің тәуелділігіңіз маңызды. Карр бұл жүйенің қалай жұмыс істейтінін ашық жазды.
Адам өз ақшасына өз денсаулығын құртатын жалғыз жаратылыс иесі. Бұл абсурдты түсіну — сананың оянуы.
Клиниканың алғашқы күндері: Үміт пен сенім
Аллен Каррдың алғашқы клиникасы оның өз үйінде ашылған еді. Ол жерге келген адамдардың көбі «соңғы үміт» ретінде келетін. Ол адамдармен сағаттап сөйлесіп, олардың қорқыныштарын аналитикалық жолмен сейілтті.
Оның әйелі Джойс оған әрқашан қолдау көрсетті. Бұл отбасылық құндылықтар мен адамдарға көмектесуге деген шынайы ниет оның табысының кепілі болды.
Бұрынғы шылым шегушінің жаңа өмірлік манифесі
Еркіндік — бұл тек темекінің жоқтығы емес, бұл таңертең жеңіл ояну, тағамның дәмін толық сезіну және өзіне деген сенімділік. Карр осы құндылықтарды насихаттады.
Әр күні таңертең өзіңізге: «Мен еркінмін және бұл керемет!» деп айтуды әдетке айналдырыңыз. Бұл позитивті бағдарламалау сіздің жаңа тұлғаңызды қалыптастырады.
Еркіндік — бұл қазіргі сәт: Соңғы түйін
Аллен Карр 2006 жылы өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болса да (өмірінің жартысын темекімен өткізгендіктен), оның мұрасы миллиондаған адамды ажалдан құтқарды. Оның әдісі — бұл жай ғана медициналық кеңес емес, бұл адам санасын өз-өзін алдаудан босату философиясы.
Егер сіз әлі де лабиринтте болсаңыз, «Темекі тастаудың жеңіл жолы» кітабын қолыңызға алыңыз. Бұл — сіздің бостандыққа жазған арызыңыз болсын. Еркіндікке қадам басуға ешқашан кеш емес.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру