Заманауи адамның рухани дағдарысы, ұжымдық бейсаналықтың құпиялары және Юнгтің соңғы зерттеулері негізіндегі өзіндік таным жоспары.
Жиырма бірінші ғасырдың бостығы: Рухани ізденіс
Біз технологиялық ғажайыптар мен цифрлық шудың дәуірінде өмір сүріп жатқан сияқтымыз, бірақ неге ішкі әлемімізде толтырылмайтын бір үңгір, терең бостық бар? Карл Густав Юнг өз уақытында-ақ байқаған бұл «экзистенциалдық аштық» бүгін тіпті асқына түскендей.
Юнг өзінің «Жанын іздеген адам» атты классикалық еңбегінде: «Заманауи адам – бұл рухани жетімдіктің символы» деген батыл диагноз қойды. Ол біздің сыртқы жылтыраққа тым қатты алданып, ішкі шырағымыздан ажырап қалғанымызды айтады. Бүгінгі таңда сана мен санадан тыс әлемнің арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы – жеке адамның ғана емес, бүкіл адамзаттың басты дертіне айналды. Мұндай рухани дағдарыстан шығу үшін Юнг бізге тасқа қашалған ерекше бір жолды ұсынды.
Боллинген мұнарасындағы үнсіздік: Оқшауланудың мәні
Цюрих көлінің жағасында Карл Юнгтің өз қолымен тастан қалап тұрғызған Боллинген мұнарасы асқақтап тұр. Бұл жай ғана ғимарат емес, бұл оның «тасқа айналған жаны» еді. Мұнда ол электр жарығысыз, су құбырынсыз, тек оттың жылуы мен қаламның қағаз бетіндегі сыбдырымен ғана қалып, өзінің ішкі дауысын мұқият тыңдады.
Жуырда жарық көрген «Bollingen Recollections» еңбегі Юнгтің осы мұнарадағы тылсым сәттерін мүлдем жаңа қырынан ашады. Ол табиғатпен үндескенде ғана адамның шынайы «Мені» оянатынына кәміл сенді. Бұл – бүгінгі ақпараттық тасқыннан қашып, өз болмысына үңілгісі келетіндер үшін таптырмас үлгі. Бірақ өзімізді табу үшін алдымен ішкі қараңғылықпен кездесуге тура келеді.
Көлеңкемен бетпе-бет келу: Тұлғаның жасырын қырлары
Юнгтің іліміндегі ең қорқынышты, бірақ ең маңызды ұғым – Көлеңке. Бұл біздің бойымыздағы өзіміз мойындағымыз келмейтін, қоғамнан жасырған барлық «жаман» қасиеттер мен басылған тілектердің жиынтығы. Біз өзімізді қаншалықты «жақсы» көрсетуге тырыссақ, көлеңке соншалықты қоюлана түспек.
«Көлеңкеңді танымай тұрып, жарыққа шыға алмайсың» деген қағида – Юнгтің басты өсиеті. Біз өзімізді толық қабылдау үшін ішкі қараңғылығымызды интеграциялауымыз керек. Егер біз көлеңкемізді мойындамасақ, ол сыртқы әлемде «тағдыр» болып алдымыздан шыға береді. Ал сол көлеңке көбінесе түс арқылы бізге хабар береді.
Түс жору өнері: Инеліктер мен рәміздердің хабары
Түстер – бейсаналық әлемнің бізбен сөйлесетін тілі. Жақында Брук Уильямс Юнгтің түстер мен инеліктерге (dragonflies) қатысты жазбаларын талдай отырып, олардың трансформация символы екенін атап өтті. Санамыз шеше алмаған жұмбақтың жауабы көбіне түнгі бейнелерде жатады.
Түс жоруды үйрену үшін: бірінші кезекте түсіңіздегі ең жарқын бейнені қаз-қалпында жазып алыңыз. Содан соң сол бейненің сіз үшін қандай жеке мағынасы бар екенін сұраңыз. Юнг үшін түс – бұл болашақтың болжамы емес, қазіргі психикалық күйіңіздің нақты диагнозы. Бұл жеке хабарламалардың артында бүкіл адамзатқа ортақ символдар жасырылған.
Ұжымдық бейсаналық: Адамзаттың ортақ мәдени жады
Сіз неге ешқашан көрмеген ертегі кейіпкерлерін немесе ежелгі символдарды түсіңізде көресіз? Юнг мұны ұжымдық бейсаналық деп атады. Бұл – біздің генімізде, жанымызда сақталған бабалар тәжірибесінің ортақ қоймасы.
Архетиптер – бұл біздің санамыздың құрылымдық қаңқасы. Ана, Батыр, Данышпан, Тылсымшы секілді бейнелер барлық мәдениеттерде ортақ. Бұл біздің жеке ғана емес, бүкіл адамзаттың ажырамас бір бөлшегі екенімізді дәлелдейді. Юнгтің бұл теорияларын қалыптастыруға оның жанындағы жандардың да зор ықпалы болды.
Ұлы ойшылдың тасасындағы әйелдердің тағдыры
National Geographic жақында Карл Юнгтің өміріндегі әйелдер – жұбайы Эмма Юнг пен әріптесі Тони Вольфтің рөлін жаңаша зерделеді. Олар жай ғана серіктес емес, Юнгтің теорияларын қалыптастыруға тікелей атсалысқан, өз алдына мықты зерттеушілер еді.
Эмма Юнг «Грааль кубогын» зерттесе, Тони Вольф Юнгке бейсаналықтың ең терең тұңғиықтарына түсуге көмектесті. Бұл әйелдер Юнгтің «Анима» (ер адамдағы әйел бастауы) теориясының тірі көріністері іспетті болды. Олардың зияткерлік үлесінсіз Юнгтің ілімі мұншалықты терең болмас па еді? Осы мұра бүгінде академиялық ортада қайта жаңғырып жатыр.
Критикалық басылымдар: Юнг мұрасының жаңа интерпретациясы
Принстон университеті баспасы Юнг еңбектерінің толық академиялық жинағын шығаруды жалғастыруда. Бұл бізге Юнгтің бұрын жарияланбаған хаттары мен күнделіктері арқылы оның ой эволюциясын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді.
Бұл зерттеулер Юнгтің тек психолог емес, сонымен бірге сананың табиғатын зерттеген үлкен философ екенін дәлелдей түсті. Майкл Полланның сана туралы жаңа ізденістері Юнгтің сексен жыл бұрын айтқан болжамдарымен таңғаларлықтай үндесіп жатыр. Ол ұсынған тәжірибелік әдістер әлі де өз өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Белсенді қиял: Ішкі бейнелермен диалог орнату
Юнг бейсаналықпен жұмыс істеудің «белсенді қиял» атты бірегей әдісін ұсынды. Бұл медитацияның бір түрі, бірақ мұнда сіз ішкі бейнелерді жай бақыламайсыз, олармен тірі адамдай сөйлесесіз.
Көзіңізді жұмып, ішіңіздегі мазасыздықты бір бейне ретінде елестетіңіз. Оған: «Сен маған не айтқың келеді?» деп сұрақ қойыңыз. Жауапты логикамен күтпеңіз, оның өздігінен пайда болуына мүмкіндік беріңіз. Бұл – жаныңызбен тілдесудің ең қысқа жолы. Юнг бұл әдісті діни тәжірибеге ұқсас деп санады.
Дін мен мифология: Психологиялық тұтастыққа барар жол
Юнг үшін дін – бұл догма емес, бұл психиканың өзін-өзі емдеуге арналған қорғаныс механизмі. «Жанын іздеген адам» кітабында ол діни символдардың жоғалуы адамдарды мағынасыздыққа және жүйке ауруларына алып келетінін ескертті.
«Мен Құдайға сенбеймін, мен Оны білемін» деген атақты сөзі оның дінге деген көзқарасын айқын көрсетеді. Ол үшін Құдай – адам жанының тереңіндегі ең жоғары құндылықтардың символы. Бұл символсыз өмір мәнсіз болып қалады. Кейде бұл мағына біз күтпеген жерден, кездейсоқтық арқылы көрінеді.
Синхрондылық: Ой мен оқиғаның мағыналық түйісуі
Сіз біреуді ойлап отырғанда, ол кенеттен телефон соққан кездер болды ма? Юнг мұны Синхрондылық деп атады. Бұл – себеп-салдарлық байланысқа бағынбайтын, бірақ ішкі және сыртқы әлемді біріктіретін мағыналы сәйкестіктер.
Юнг физик Вольфганг Паулимен бірге жұмыс істей отырып, материя мен рухтың бір-бірімен тығыз байланысты екенін болжады. Әлем біздің ішкі күйімізге жауап қататын тірі организм секілді. Бұл сезімді Юнг алыс сапарларында, өркениеттен тыс жерлерде ерекше сезінді.
Архаикалық рухты іздеу: Африка мен Пуэбло естеліктері
Юнг өзінің зерттеулері барысында Солтүстік Африка мен Пуэбло үндістеріне саяхат жасады. Ол жерде «өркениеттің» жұқа қабығы астында жатқан «алғашқы адамның» таза рухын іздеді.
Пуэбло көсемі Охвия Бианоның Юнгке айтқан: «Ақ нәсілділер есі ауысқан адамдар сияқты, олар жүрекпен емес, басымен ойлайды» деген сөзі оның өмірін өзгертті. Бұл бізге рационалдылықтан басқа да таным жолдары бар екенін көрсетті. Біз өзімізді жоғалтпау үшін Юнг енгізген психологиялық типтерді түсінуіміз қажет.
Психологиялық типтер: Экстраверсия мен интроверсия
Бүгінде әрбір адам білетін «интроверт» және «экстраверт» терминдерін ғылымға Карл Юнг енгізді. Бірақ ол мұны жай ғана мінез-құлық емес, психикалық энергияның (либидо) бағытталуы ретінде қарастырды.
Интроверт энергияны іштен алады, экстраверт сырттан. Юнгтің мақсаты адамды осы екі типтің біріне жатқызып қою емес, олардың арасындағы тепе-теңдікті табуға көмектесу еді. Бір жақтылық – психикалық тоқыраудың басы. Сондықтан әрқайсымызға ішкі Боллинген қажет.
Өзіндік «Боллинген» кеңістігін құру әдістемесі
Қазіргі шулы әлемде аман қалу үшін әр адамға өз «мұнарасы» керек. Бұл міндетті түрде физикалық бөлме болмауы да мүмкін, бірақ күніне кемі 15 минут гаджетсіз, адамсыз қалатын уақыт болуы тиіс.
Осы уақытта тек өзіңізге сұрақ қойыңыз: «Мен қазір шынымен не сезініп тұрмын?». Юнгтің айтуынша, осы қарапайым рефлексияның өзі жаныңызды емдей бастайды. Өз ішкі әлеміңізді зерттеу – ең қызықты саяхат. Ал бұл саяхаттың соңғы бекеті қалай аталады?
Түйін: Индивидуация – өзіңе қайта оралу жолы
Карл Юнгтің бүкіл өмірі мен еңбегі бір ғана биік мақсатқа – Индивидуация процесіне бағытталған. Бұл адамның өз болмысының барлық қырларын – жарығы мен көлеңкесін, санасы мен бейсанасын біріктіріп, тұтас тұлғаға айналуы.
Юнг бізге «Кім болғың келеді?» емес, «Сен шынымен кімсің?» деген басты сұрақты қояды. Оның «Жанын іздеген адам» кітабы – бұл жай ғана психологиялық еңбек емес, бұл адасқан жанның үйіне қайтар жол картасы. Сіз де сол саяхатты бүгін бастауға дайынсыз ба?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру