Адамзат тарихының экспоненциалды қисығындағы біздің орнымызды анықтап, «Аспаз» бен «Шеф-аспаз» психологиясы арқылы Масқтың жетістік формуласын Тим Урбанға тән нарративті стильде талдау.
Біз тарихтың қай нүктесінде тұрмыз?
Егер адамзат тарихын бір ұзын жіп деп елестетсек, біз дәл қазір сол жіптің күрт жоғары иіле бастаған нүктесінде тұрмыз. Тим Урбан өзінің зерттеулерінде біздің дәуірімізді «адамзаттың есею кезеңі» деп атайды. Біз үйренген әлем кешегімен салыстырғанда танымастай өзгерді, ал ертеңгі күн тіпті қиялға сыймайтын деңгейге жетуі мүмкін.
Урбанның айтуынша, біздің миымыз сызықтық (линейный) өсуге бейімделген, сондықтан экспоненциалды өзгерістерді қабылдау бізге қиын соғады. Бұл «реактивті» күйден шығып, әлемді жаңаша көру үшін бізге басқаша көзқарас керек. Дәл осы жерде Элон Маск сынды фигуралардың рөлі арта түседі.
Зымырандар мен армандар: Бір баланың ойыншығы
Оңтүстік Африкадағы Претория қаласында бір кішкентай бала қалың кітаптардың арасында отырып, «Галактика бойынша автостоппен» саяхаттауды армандайтын. Ол — Элон Маск еді. Тим Урбан «Маск феномені» еңбегінде Элонның жетістігін тек ақшамен немесе талантпен емес, оның әлемге деген «балаша» қызығушылығын сақтап қалуымен түсіндіреді.
Маск үшін зымыран жасау — бұл жай ғана бизнес емес, бұл физика заңдылықтарымен ойнау. Ол SpaceX-ті құрғанда, бәрі оның банкрот болатынына сенімді еді. Бірақ ол зымыранның құнын «бірінші принциптерге» сүйеніп есептеп шыққанда, нарықтағы бағадан ондаған есе арзанға түсіруге болатынын көрді. Бұл — догмаларға қарсы шығудың алғашқы қадамы еді.
Аспаз бен Шеф-аспаз: Сіз кімсіз?
Урбанның ең танымал концепцияларының бірі — «Аспаз» (The Cook) және «Шеф-аспаз» (The Chef) арасындағы айырмашылық. [QUOTE] «Аспаз рецептті бұлжытпай орындайды, ол басқа біреудің тәжірибесіне сүйенеді. Ал Шеф-аспаз ингредиенттердің неліктен үйлесетінін, олардың молекулярлық құрылымын түсінеді де, жаңа рецепт ойлап табады», — дейді автор.
Көпшілігіміз өмірде «аспазбыз»: біз қоғам бекіткен «рецепттермен» өмір сүреміз. Диплом алу, жұмысқа тұру, үйлену — мұның бәрі дайын шаблондар. Маск болса — нағыз Шеф-аспаз. Ол «адамдар бұрын зымыранды осылай жасаған» дегенге емес, «зымыран жасауға қажетті шикізат қанша тұрады?» деген сұраққа сүйенеді.
Жеке бағдарламалық жасақтаманы нөлден жүктеу
Тим Урбан оқырманға өз сенімдерін аудиттен өткізуді ұсынады. Біздің басымыздағы көптеген «шындықтар» — бұл ескірген бағдарламалық жасақтама (software).
- Өзіңіздің ең үлкен мақсатыңызды жазыңыз.
- Оған неліктен жете алмайтыныңызды түсіндіретін 3 себепті атаңыз.
- Бұл себептер «физика заңы ма» әлде «біреуден естіген пікіріңіз бе»? Осыны ажыратыңыз. Егер бұл физика заңы болмаса, демек оны өзгертуге болады.
Примитивті Т-Рекс пен Жоғарғы Сана шайқасы
Біздің миымызда екі түрлі «кейіпкер» тұрады: бірі — миллиондаған жыл бұрынғы примитивті түйсіктер (Тим оны көбіне кішкентай маймыл ретінде бейнелейді), екіншісі — логикалық жоғарғы сана. Примитивті бөлік тек қауіпсіздік пен ләззатты ойлайды, ол жаңа белестерді бағындырудан қорқады.
Маск феноменінің құпиясы — оның жоғарғы санасының примитивті қорқыныштарды жеңе алуында. Ол үшін сәтсіздік — бұл абыройдан айырылу емес, бұл жай ғана «қате дерек». Сіз соңғы рет қашан «жұрт не дейді?» деген қорқынышты шетке ысырып, нақты логикаға сүйеніп шешім қабылдадыңыз?
Марсқа баратын жолдағы кептеліс: Болашаққа саяхат
«Маск феномені» кітабында автор SpaceX-тің Марсты колонизациялау жоспарын егжей-тегжейлі талдайды. [QUOTE] «Бір планетада қалу — бұл барлық маңызды файлдарды жалғыз флешкаға сақтап, оны кез келген уақытта жоғалтып алу қаупімен өмір сүрумен тең», — деп түсіндіреді Урбан Масқтың идеясын.
Бұл тек романтика емес, бұл — сақтандыру полисі. Маск адамзатты «көп планеталы түрге» айналдыру арқылы біздің өркениеттің өміршеңдігін арттырғысы келеді. Урбан бұл идеяны баяндағанда, оқырманға еріксіз «мен осы үлкен тарихтың қай жеріндемін?» деген сұрақ туғызады.
Ақпараттық диета: Идеялар зертханасын құру
Тим Урбанның өзі — ақпаратты терең сүзгіден өткізудің шебері. Ол бір мақала жазу үшін айлап зерттеу жүргізеді. Сізге де соны ұсынады: «жаңғырық камераларынан» (echo chambers) шығыңыз.
Өзіңіз келіспейтін, бірақ аргументі мықты екі авторды оқыңыз. Бұл сіздің ойлау көкжиегіңізді кеңейтіп, «аналогиямен ойлаудан» (басқалар не айтса, соған сенуден) құтқарады. Біздің базадағы Тим Урбанның еңбектері дәл осындай «миды жаттықтыруға» арналған.
Неліктен біз «мүмкін емес» дегенге сенеміз?
Көп жағдайда «мүмкін емес» деген сөз «бұрын ешкім істемеген» дегенді ғана білдіреді. Қоғамдық догмалар — бұл көрінбейтін тор. Тим Урбан Масқтың мысалында осы торды қалай бұзуға болатынын көрсетеді.
Маск Tesla-ны бастағанда, электромобильдердің болашағына ешкім сенбеді. Өйткені аккумуляторлар қымбат еді. Бірақ ол батареяның құрамдас бөліктерін (литий, кобальт, никель) жеке-жеке есептеп, оларды біріктірудің тиімді жолын тапты. Бұл — бірінші принциптермен ойлаудың жеңісі. Сіздің өміріңіздегі «мүмкін емес» кедергілер шын мәнінде қаншалықты негізді?
Эгоның өртенуі: Білмеудің пайдасы
«Нағыз білім — бұл өз білмейтініңді мойындаудан басталады». Маск өзі білмейтін салаға (ракета жасау сияқты) кіргенде, ол сарапшылардан ұялмастан сұрақ қоятын. Ол өзін «бәрін білемін» деп көрсетуге тырыспайды.
Урбанның айтуынша, біздің эгомыз бізді «ақылды болып көрінуге» мәжбүрлейді, бұл дамуды тоқтатады. Сәтсіздікке ұшыраудан қорықпау, керісінше оны дерек көзі ретінде пайдалану — бұл Масктің де, Урбанның да басты құндылығы. Сәтсіздік — бұл жай ғана «болмайтын жолдың» сызылуы.
10 000 жылдан кейінгі көзқарас: Біздің мұрамыз
Тим Урбан жақында өткен конференциясында адамзат мұрасы туралы сөз қозғады. Ол бізді «ата-бабалар» ретінде елестетуді ұсынады. Осыдан 10 000 жыл өткенде, біздің ұрпақтарымыз біз туралы не айтады? Біз технологиялық серпіліс жасаған, планетааралық өмірдің негізін қалаған буын боламыз ба, әлде ресурстарды тауысқан соңғы буын ба?
Бұл масштабты ойлау тәсілі Масқа күнделікті ұсақ-түйек проблемалардан биік тұруға көмектеседі. SpaceX зымыраны жарылғанда, ол қайғырмайды, ол 10 000 жылдық тарихтың контекстіндегі бір қадамды көреді.
Уақытты басқарудың «Урбанша» кестесі
Тим Урбанның тағы бір керемет құралы — «Өмір блоктары». Ол адам өмірін 90 жыл деп алсақ, оның әр аптасын бір кішкентай шаршы ретінде көрсетеді. Бұл визуалды кесте уақыттың қаншалықты шектеулі екенін және оны «аспаз» болып өткізудің қаншалықты өкінішті екенін сезіндіреді.
Маск уақытты 5 минуттық блоктармен жоспарлайды. Әрине, бәріміз олай істей алмаспыз, бірақ Урбанның кеңесі: «Ең болмаса, бүгінгі бір шаршыңызды (аптаңызды) өз қалауыңызбен, өз рецептіңізбен толтырыңыз».
Экспоненциалды өсудің тұзағы
Технологиялық прогресс тек мүмкіндік емес, ол — қауіп. Жасанды интеллекттің дамуы туралы Урбан мен Масқтың көзқарасы ұқсас: біз «Құдайды» жасап жатқан болуымыз мүмкін, бірақ оның бізге мейірімді болатынына кепілдік жоқ.
Урбан бұл тақырыпты өте терең зерттеп, «біз экспоненциалды қисықтың ең қауіпті тұсында тұрмыз» деп ескертеді. Сондықтан саналы ойлау мен бірінші принциптерге сүйену — бұл жай ғана тренд емес, бұл — аман қалудың шарты.
Үлкен ойынның ережелері мен авторлық құқық
Тим Урбан өз мақалаларымен Нью-Йорк Таймс секілді алпауыттардың назарына ілікті. Бірақ ол ешқашан стандартты журналистика ережелерімен жүрген жоқ. Ол өзінің ерекше стилін, қарапайым суреттерін (stick figures) сақтап қалды. Бұл — өзін-өзі «автор» ретінде сезінудің мысалы.
Маск та солай: ол автомобиль индустриясының немесе аэроғарыштың ескі ережелеріне бағынбады. Ол өз ережесін жазды. [IMPORTANT] Өз өміріңіздің сценарийін басқа біреуге жаздырып қоймаңыз. Сіз — өз тағдырыңыздың Шеф-аспазысыз.
Біз прогрестің құрбанымыз ба, әлде сәулетшісіміз бе?
Тим Урбанның «Маск феномені» кітабы — бұл тек Элон туралы емес, бұл сіз бен біз туралы. Бұл біздің миымыздағы шектеулерді қалай бұзып, жаңа әлемді қалай құруға болатыны туралы нұсқаулық. Біз тарихтың ең қызықты кезеңінде өмір сүріп жатырмыз.
Бірінші принциптермен ойлауды үйренген адам үшін шекара жоқ. Сіз дайын рецептпен өмір сүруді жалғастырасыз ба, әлде өз әлеміңіздің ингредиенттерін зерттеп, жаңа шындық құрасыз ба? Таңдау — әрқашан өз қолыңызда.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру