Саймон Синектің «Неге?», «Көшбасшылар соңынан жейді» және «Шексіз ойын» концепциялары негізінде заманауи басқарудың биологиялық және психологиялық қырларын талдау.
Заманауи көшбасшылықтың дағдарысы және «Неге?» сұрағының маңызы
Бүгінгі таңда әлемде ақпарат тасқыны мен технологиялық прогресс қарқынды болғанымен, адамдардың жұмысқа деген ынтасы мен команда ішіндегі шынайы байланыс әлсіреп барады. Көптеген ұйымдар «не істеу керек?» және «оны қалай істеу керек?» деген сұрақтардың шеңберінен шыға алмай, басты мәнді – мақсатты ұмытып кетті.
Саймон Синек интернет айдынында және кітап әлемінде осы бостықты толтырған тұлға ретінде танылды. Ол көшбасшылықты билік жүргізу емес, адамдарға шабыт беру өнері ретінде қарастырады. Оның айтуынша, кез келген ұлы істің бастауында – табысқа жету емес, «Бұл істі не үшін істеп жатырмыз?» деген қарапайым, бірақ терең сұрақ тұрады.
Алтын шеңбер: Сыртынан ішіне емес, ішінен сыртына қарай ойлау
Алтын шеңбер – бұл Синектің ең танымал тұжырымдамасы. Ол үш қабаттан тұрады: Неге? (Why), Қалай? (How) және Не? (What). Көптеген компаниялар «Не?» дегеннен бастайды, яғни олар өз өнімін немесе қызметін сипаттайды. Бірақ нағыз көшбасшылар орталықтан – «Неге?» дегеннен бастайды.
«Адамдар сіздің не істейтініңізді емес, оны не үшін істейтініңізді сатып алады», — дейді Синек өз еңбегінде. Бұл тек саудаға емес, адамдардың сіздің соңыңыздан еруіне де қатысты. Егер сіз өз миссияңызды нақты түсіндіре алсаңыз, адамдар сізге пайда үшін емес, ортақ құндылықтар үшін қосылады.
Биологиялық шындық: Лимбикалық жүйе мен шешім қабылдау механизмі
Синектің теориясы жай ғана философия емес, ол адам биологиясына негізделген. Біздің миымыздағы неокортекс «Не?» деңгейіне жауап берсе (рационалды ойлау, деректер), лимбикалық жүйе «Неге?» және «Қалай?» деңгейлеріне жауап береді. Дәл осы лимбикалық жүйе сезімдерді, сенімді және шешім қабылдауды басқарады.
Сондықтан біз кейде «бұл шешім логикаға сыймайды, бірақ жүрегім осылай дейді» деп жатамыз. Бұл – лимбикалық жүйенің жұмысы. Көшбасшы осы деңгейге әсер ете алғанда ғана, ол команданың ішкі мотивациясын оята алады.
Сенімнің құны: Әскери элита мен корпоративтік әлем арасындағы параллель
Саймон Синек Navy SEALs (АҚШ Әскери-теңіз флотының арнайы жасағы) командирлерінен «Сіздер ең үздік сарбаздарды қалай таңдайсыздар?» деп сұрағанда, олар қызықты график көрсеткен. Олар үшін екі көрсеткіш маңызды: Өнімділік (ұрыс алаңындағы шеберлік) және Сенім (жаттығу лагеріндегі мінез-құлық).
Әскерилердің айтуынша, өнімділігі өте жоғары, бірақ сенімі төмен адам – бұл ұжым үшін қауіпті («улы» адам). Олар орташа өнімділігі бар, бірақ сенімі өте жоғары адамды артық көреді. Корпоративтік әлемде біз керісінше жасаймыз: тек нәтижеге қараймыз да, команданың ішін ірітіп жатқан «жұлдыздарды» басымызға көтереміз. Бұл – стратегиялық қателік.
Жеке «Негеңізді» анықтау: Өткен тәжірибені ревизиялау
Өз «Негеңізді» табу үшін болашаққа емес, өткенге қарауыңыз керек. Синек мұны «Дос тест» немесе «Дос жаттығуы» арқылы жасауды ұсынады: ең жақын досыңыздан «Неліктен сен менімен дос болғың келеді?» деп сұраңыз. Ол «сен ақылдысың» немесе «сен көмектесесің» деген сияқты үстірт жауаптар бере бастайды. Одан әрі қарай қазыңыз: «Бұл менің не істейтінім, бірақ менің кім екенім туралы не айтасың?».
Ақыр соңында, досыңыз сіздің бойыңыздағы оған әсер ететін, сөзбен айтып жеткізу қиын эмоционалдық құндылықты атайды. Бұл – сіздің айналаңызға беретін ерекше энергияңыз бен мақсатыңыздың ұшқыны.
Шексіз ойын: Бизнестегі жеңіс емес, өміршеңдік стратегиясы
Саймон Синек Шексіз ойын (Infinite Game) концепциясын енгізді. Шектеулі ойындардың (футбол немесе шахмат) нақты ережелері мен соңы болады. Ал бизнес пен өмір – шексіз ойын. Мұнда «жеңімпаз» жоқ, тек алда келе жатқандар немесе ойыннан шығып қалғандар бар.
Егер сіз тек кварталдық пайда немесе бәсекелесті жеңу үшін жұмыс істесеңіз, сіз «шектеулі ойын» ойнап жатырсыз. Бұл – қысқа мерзімді табыс, бірақ ұзақ мерзімді күйреу. Нағыз көшбасшы ойынды өзі жоқ кезде де жалғастыра алатын ұрпақ пен құндылық қалдыруды көздейді.
Көшбасшылар соңынан жейді: Командадағы қауіпсіздік шеңбері
Генерал-лейтенант Джордж Флинн Синекке әскери асханада ең жоғары шенді офицерлер тамаққа ең соңынан баратынын айтқан. Бұл – жай ғана этикет емес, бұл – көшбасшылықтың символы. Көшбасшы өз жайлылығын командасының қауіпсіздігі үшін құрбан етуге дайын болуы керек.
«Көшбасшылық – бұл жауапты болу емес, бұл сізге сеніп тапсырылған адамдарға жауапты болу», — бұл Синектің «Көшбасшылар соңынан жейді» кітабының негізгі өзегі. Егер қызметкер жұмыста өзін қауіпсіз сезінсе, ол өз энергиясын қорғануға емес, инновация мен дамуға жұмсайды.
Психологиялық қауіпсіздік ортасын қалыптастырудың 5 қадамы
- Көмек сұраңыз. Көшбасшы бәрін білуі міндетті емес. Өз әлсіздігіңізді көрсету команданың сенімін арттырады.
- Ең соңынан сөйлеңіз. Жиналыстарда алдымен бағыныштылардың пікірін тыңдаңыз. Бұл оларға өздерінің маңызды екенін сезіндіреді.
- Қателікті «оқу құралына» айналдырыңыз. Команда мүшелері қателескені үшін жазаланбайтынын білуі тиіс.
- Эмпатияға уақыт бөліңіз. Тек жұмыс нәтижесін емес, адамның жағдайын сұраңыз.
- Мақтауды көпшілік алдында, сынды жеке айтыңыз. Бұл қауіпсіздік шеңберін нығайтады.
Сенім мен нәтиже: Неге мінез техникалық дағдыдан жоғары тұрады?
Көбіне біз hard skills (техникалық білім) үшін жұмысқа аламыз да, soft skills (адамгершілік қасиеттер) жоқтығы үшін жұмыстан шығарамыз. Синек керісінше жасауға шақырады. Техникалық дағдыны үйретуге болады, бірақ сенімділік пен адалдық – бұл адамның ішкі мазмұны.
Лимбикалық жүйеде окситоцин (махаббат пен сенім гормоны) кортизолға (стресс гормоны) қарағанда баяу бөлінеді. Сондықтан сенімді қалыптастыру үшін уақыт пен жүйелілік қажет. Көшбасшы – бұл осы окситоцин деңгейін сақтаушы бағбан іспетті.
Биіктікке ұмтылудың шынайы құны: Жауапкершілік символикасы
Таудағы альпинистер сияқты, көшбасшы да жоғары көтерілген сайын көкжиек кеңейеді, бірақ жауапкершілік жүгі де ауырлай түседі. Бұл жерде тек өз амандығың емес, арқанмен байланған бүкіл команданың амандығы сенің қолыңда. Синектің пайымдауынша, көшбасшылық – бұл лауазым емес, бұл басқа адамдардың өміріне жауапты болуды ерікті түрде таңдау.
Бірде Синек бір мейрамханадағы даяшының өте керемет қызмет көрсеткенін көріп, оның себебін сұрайды. Даяшы: «Өйткені біздің менеджеріміз бізді жақсы көреді және әрқашан қолдайды», — деп жауап береді. Бұл – жоғарыдан төмен қарай бағытталған сенімнің жемісі.
Көшбасшы болу – бұл лауазым емес, саналы таңдау
Бізде менеджерлер көп, бірақ көшбасшылар аз. Менеджер – бұл билікке ие адам. Көшбасшы – бұл адамдар соңынан еруді қалайтын адам. Тіпті ұйымда ешқандай шені жоқ адам да көшбасшы бола алады, егер ол айналасына қамқорлық танытып, шабыт бере алса.
Көшбасшылық биологиясы осы жерде тағы да алдымыздан шығады: біздің ата-бабаларымыз қауіпті аңнан қорғану үшін ең күштісін алға жіберген. Оған ең жақсы ас пен құрмет берілген, бірақ ол қауіп төнсе, бірінші болып өлуі тиіс еді. Бүгінгі «көшбасшылар» сыйақыны алғысы келеді, бірақ жауапкершіліктен қашады. Бұл табиғат заңына қайшы.
Өзіңіз армандаған көшбасшыға айналу: Күнделікті әдеттер
Синек: «Егер сіздің әрекеттеріңіз басқаларды көбірек армандауға, көбірек үйренуге және көбірек болуға итермелесе, онда сіз көшбасшысыз», — дейді. Көшбасшылықты жаттығу залындағы жаттығу сияқты елестетіңіз. Сіз бір күнде нәтиже көрмейсіз. Бірақ күнделікті кішігірім әрекеттер (әріптесіңізге көмектесу, шын ниетпен тыңдау) жиналып, ұлы нәтижеге алып келеді.
Келесі жиналыста біреудің сөзін бөлмей, соңына дейін тыңдап көріңіз. Немесе бір әріптесіңізге «саған не көмек керек?» деп сұраңыз. Бұл – көшбасшылықтың қарапайым бастауы.
Түйін: Шабыттандыру арқылы өзгерту және алғашқы әрекет
Саймон Синектің ілімі – бұл жай ғана бизнес-кеңестер емес, бұл адамдық қарым-қатынастың манифесі. Біздің базадағы «Негеден баста» және «Көшбасшылар соңынан жейді» кітаптары сізге тек мансаптық өсуді емес, өміріңіздің мәнін табуды үйретеді. Бұл еңбектер не үшін оқуға тұрады? Өйткені олар біздің ішкі «адамымызбен» тілдеседі.
Бүгіннен бастап кез келген ісіңізді жасамас бұрын өзіңізден сұраңыз: «Мен мұны не үшін істеп жатырмын?». Бұл сұрақ сіздің ғана емес, айналаңыздағылардың да өмірін өзгертуі мүмкін. Ал сіз бүгін кімге көмектесуге дайынсыз?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру