Бұл мақала Джим Коллинздің басқару философиясы мен орташа деңгейден ұлылыққа жетудің ғылыми негізделген принциптерін талдап, заманауи көшбасшылықтың архитектурасын ашады.
«Жақсы» – «Ұлының» ең басты жауы: Неліктен біз орташа деңгейде қалып қоямыз?
Джим Коллинздің әлемдік бестселлерге айналған зерттеулері бір ғана қарапайым шындықтан басталады: «Жақсы – ұлының жауы». Бізде ұлы мектептердің, ұлы компаниялардың немесе ұлы тұлғалардың аз болуының басты себебі – бізде «жақсы» нәрселердің тым көп болуында. Орташа табысқа, тұрақты жұмысқа немесе қанағаттанарлық нәтижеге малдану бізді нағыз биіктерден алыстатады.
Бүгінгі таңда Джим Коллинз тек бизнес-гуру емес, ол MIT-тегі соңғы зерттеулерге сүйене отырып, синтетикалық биология мен жасанды интеллект дәуіріндегі адамзаттың алдында тұрған экзистенциалды мәселелерді шешуге ұмтылып жүрген заманауи ойшыл. Оның ғылыми тәсілі кез келген ұйымды немесе жеке өмірді орташалықтың тұзағынан алып шығуға арналған.
Дарвин Смиттің үнсіз революциясы: Көзге түспейтін көшбасшының жеңісі
Kimberly-Clark компаниясының тарихы Джим Коллинздің 5-деңгейдегі көшбасшылық концепциясын тамаша суреттейді. 1971 жылы компанияның тізгінін ұстаған Дарвин Смит сырт көзге өте қарапайым, тіпті ұялшақ көрінетін. Бірақ оның ішкі ерік-жігері болаттай берік еді. Ол компанияның бағытын түбегейлі өзгертіп, ескірген қағаз фабрикаларын сатып жіберді де, тұтынушылық тауарлар нарығына батыл қадам жасады.
«Мен өз жұмысыма лайықты болуға тырысуды ешқашан тоқтатқан емеспін»[/QUOTE] – дейтін Смит. Жиырма жыл ішінде ол Kimberly-Clark-ты әлемдік гигантқа айналдырып, акциялардың құнын S&P 500 индексінен 4 есе асырып жіберді. Бұл – жарқын харизмасыз-ақ, тек табандылық пен кәсібилік арқылы ұлылыққа жетудің шынайы мысалы.
5-деңгейдегі көшбасшылық: Тәкаппарлықсыз ерік-жігерді қалай қалыптастыру керек?
5-деңгейдегі көшбасшылық – бұл жеке кішіпейілділік пен кәсіби өршілдіктің сирек кездесетін үйлесімі. Мұндай адамдар табысқа жеткенде терезеге қарап, «бұл команданың және сәттіліктің арқасы» дейді, ал сәтсіздікке ұшырағанда айнаға қарап, «бұл менің қателігім» деп жауапкершілікті өз мойнына алады.
Коллинздің айтуынша, қазіргі Stanford GSB мен басқа да беделді оқу орындарында осы принцип қайта қаралып жатыр. Көшбасшылық – бұл басқаларды басқару емес, бұл істің мүддесін жеке амбициядан жоғары қою. Сіз өз жұмысыңызда айнаға ма, әлде терезеге ме, қайда жиі қарайсыз?
Өзіңіздің жеке «Серпінді дөңгелегіңізді» (Flywheel) іске қосу жоспары
Ұлылық – бұл бір сәтте болатын ғажайып емес. Бұл – ауыр металл дөңгелекті (Flywheel) жылжыту сияқты процесс. Алғашқыда ол орнынан қозғалмайды, бірақ сіз үздіксіз күш салған сайын, ол ақырындап айнала бастайды. Содан кейін инерция күші қосылып, дөңгелек өздігінен зымырайды.
Күнделікті 1% жақсаруды мақсат етіңіз. Егер сіз күніне 10 бет кітап оқысаңыз немесе бір жаңа термин жаттасаңыз, бұл – дөңгелектің алғашқы айналымы. WSJ атап өткендей, Джим Коллинздің өзі де әр күнін осы «дөңгелек» принципімен жоспарлайды. Тұрақтылық – табыстың басты моторы.
«Алдымен – кім, содан кейін – не»: Команда жинаудағы басты қателіктер
Джим Коллинздің зерттеуі көрсеткендей, ұлы компаниялар алдымен бағытты (не істеу керектігін) емес, команданы (кіммен істеу керектігін) таңдайды. Олар «автобусқа» дұрыс адамдарды мінгізіп, бұрыс адамдарды түсіріп алғаннан кейін ғана, қайда баратындарын шешеді.
Бұл стратегияның практикалық мәні мынада: егер сізде дұрыс адамдар болса, стратегиялық бағыт өзгерсе де, олар сізбен бірге қалады және жаңа жолды тауып алады. Ал егер сізде тек «орындаушылар» болса, кез келген дағдарыс жобаңызды құрдымға жібереді. Командаңызды тек біліктілігіне емес, құндылықтарына қарап іріктеңіз.
Кірпі тұжырымдамасы: Үш шеңбердің қиылысын қалай табуға болады?
Түлкі көп нәрсені біледі, бірақ кірпі бір ғана маңызды нәрсені біледі. Күрделі әлемде жеңіске жететіндер – өздерінің «Кірпі тұжырымдамасын» тапқандар. Ол мына үш сұрақтың түйіскен жерінде орналасқан:
- Сіз неге шын жүректен құштарсыз (пассион)?
- Сіз әлемде не нәрседен үздік бола аласыз?
- Сіздің экономикалық қозғалтқышыңызды не жүргізеді (пайда қайда)?
Осы үш шеңбердің қиылысын таппағанша, сіз тек «жақсы» бола аласыз, бірақ ешқашан «ұлы» болмайсыз. Бұл сұрақтарға адал жауап беру жылдарды талап етуі мүмкін, бірақ бұл – ең маңызды инвестиция.
Стокдейл парадоксы: Қатал шындық пен мызғымас сенімнің тепе-теңдігі
Вьетнамдағы тұтқында 8 жыл отырған адмирал Джеймс Стокдейлден Коллинз былай деп сұрайды: «Кімдер тірі қалмады?». Стокдейл: «Оптимистер», - деп жауап берді. Олар «Рождествоға дейін шығамыз» деп сенді, бірақ ол орындалмағанда жүректері жарылып кетті.
Стокдейл парадоксы: «Қандай қиындық болса да, соңында жеңетініңізге сеніңіз, бірақ сонымен бірге ең қатал шындыққа тіке қараңыз». Бұл – дағдарыс кезіндегі ең мықты психологиялық құрал. Өз мәселелеріңізді жасырмаңыз, бірақ жеңіске деген үмітіңізді ешқашан жоғалтпаңыз.
Тәртіп мәдениетін құру: Өзіңізді басқарудың практикалық құралдары
Тәртіп – бұл сыртқы бақылау емес, бұл ішкі еркіндік. Коллинздің айтуынша, тәртіп мәдениеті бар жерде иерархия мен бюрократияның қажеті жоқ. Сізге «басқарушы» емес, «тәртіпті адамдар», «тәртіпті ой» және «тәртіпті әрекет» керек.
Бұны өмірге қалай енгізуге болады? «Тоқтататын істер тізімін» (Stop-doing list) жасаңыз. Күнделікті жасау керек істерден гөрі, сіздің уақытыңызды ұрлайтын және мақсатыңызға жатпайтын әдеттерден бас тарту әлдеқайда маңызды.
Эббот лабораториясының сабағы: Дисциплинаның еркіндікке айналуы
Abbott Laboratories нарық өзгере бастағанда өздерінің негізгі бизнесінен бас тартып, жаңа медициналық технологияларға көшуге тәртіпті түрде шешім қабылдады. Олар бұл қадамға хайп немесе қорқыныш үшін емес, өздерінің «Кірпі тұжырымдамасына» сәйкес келгендіктен барды.
Коллинз бұл компанияны мысалға келтіре отырып, тәртіптің шығармашылыққа кедергі келтірмейтінін, керісінше оған негіз болатынын дәлелдейді. Тәртіп сізді жүйесіздіктен құтқарады, сөйтіп нағыз инновациялармен айналысуға еркіндік береді.
Технология – бұл тек үдеткіш: Неліктен гаджеттер сізді ұлы ете алмайды?
Көптеген адамдар жаңа технология (AI, блокчейн, т.б.) барлық мәселені шешеді деп ойлайды. Бірақ Джим Коллинз технологияны тек үдеткіш (accelerator) ретінде қарастырады. Егер сіздің бағытыңыз қате болса, технология сізді сол қателікке тезірек апарады.
MIT News хабарлағандай, Коллинз қазіргі биологиялық технологиялардың қаупі мен мүмкіндігін талдай отырып, ең бастысы – адамның моральдық және стратегиялық негізі екенін айтады. Технология – бұл құрал, ал мақсат пен тәртіп – сіздің ішкі πυстегіңіз.
«20 мильдік марш»: Кез келген жағдайда тұрақты қадам жасау жаттығуы
«20 мильдік марш» концепциясы – бұл Коллинздің «Great by Choice» еңбегіндегі басты идея. Ауа-райы жақсы болса да, жаман болса да, күніне дәл 20 миль жүру керек. Күн ашық екен деп 40 миль жүгіріп, ертесіне шаршап қалу – жеңілістің жолы.
Бұл принципті оқуда немесе жұмыста қолданыңыз. Бір күнде 15 сағат жұмыс істеп, кейін бір апта демалудың орнына, күнделікті 4 сағат өте сапалы жұмыс істеуді әдетке айналдырыңыз. Тұрақтылық харизма мен сәттіліктен де жоғары тұрады.
Тұрақтылық кинетикасы: Неліктен жеңіс бір сәтте келмейді?
Коллинз «Серпіліс» (Breakthrough) сәтін зерттегенде, оның сырттан қарағанда кенеттен болғандай көрінетінін, бірақ іштен қарағанда ұзақ мерзімді дайындықтың нәтижесі екенін анықтады. Бұл – инерцияның жинақталуы.
Біздің базадағы «Жақсыдан ҰЛЫға» кітабы дәл осы процестің архитектурасын үйретеді. Ол сізге жылдам байып кетудің рецептін бермейді, бірақ ондаған жылдар бойы құламайтын империя құрудың заңдылықтарын ашады. Неліктен кейбір компаниялар 50 жыл бойы көшбасшы болып қала береді? Жауабы осы кітапта.
Ұлылық – бұл таңдау және дисциплина: Сіздің кезекті қадамыңыз
Джим Коллинздің өмірі мен еңбегі бізге бір ғана нәрсені үйретеді: ұлылық – бұл туа біткен қасиет емес, бұл саналы таңдау мен қатаң тәртіптің жемісі. Орташалықтың «жылы суынан» шығып, өз салаңызда шыңға шығу үшін сізге ешқандай сиқырдың қажеті жоқ. Сізге тек «дұрыс адамдар», «дұрыс ойлау жүйесі» және «үздіксіз айналатын дөңгелек» қажет.
Бүгін сіз өз «автобусыңызға» кімді мінгіздіңіз? Өз «Кірпіңізді» таптыңыз ба? Джим Коллинздің кітаптарын оқу – бұл жай ғана ақпарат алу емес, бұл – өз өміріңіздің архитектурасын қайта құруға деген алғашқы қадам. Есіңізде болсын, ұлылыққа баратын жол – күнделікті жасалатын 20 мильдік марштан тұрады.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру