Ичиро Кишими мен Фумитаке Коганың бестселлерлері негізінде жас буынға арналған еркіндік пен бақыттың манифесі: Адлер психологиясын қазіргі өмірге бейімдеу.
Адлер психологиясының жаһандық феномені және Жапониядан келген жаңа леп
Соңғы жылдары әлемдік кітап нарығында жапон авторларының үстемдігі айқын байқалуда. Соның ішінде Ичиро Кишими мен Фумитаке Коганың «Жақтырмауға төзе білу» (The Courage to Be Disliked) еңбегі 2026 жылдың басында да Sunday Times бестселлерлер тізімінен түспей, жаһандық феноменге айналды. Бұл тек психологиялық кеңес емес, бұл — Альфред Адлердің ұмыт қалған ілімін қазіргі менталды саулық трендтерімен ұштастырған нағыз философиялық жарылыс.
Неліктен бұл кітап бүгін соншалықты өзекті? Тұрақты мақұлдау іздеу, әлеуметтік желілердегі «лайк» қуу және өзгенің үмітін ақтаудан шаршаған заманда, Кишими мен Кога ұсынған «еркіндік формуласы» миллиондаған жастардың жан жарасына ем болды.
«Жұрт не дейді?» деген қорқыныштың құрсауы: Бір жастың хикаясы
Елестетіп көріңізші: 25 жастағы Айбек есімді жас маман өзінің барлық уақытын кеңседе өткізеді. Ол бастығының артық жұмыстарына «жоқ» дей алмайды, достарының көңілін қимайды, ата-анасының қалауымен мамандық таңдаған. Сыртынан қарағанда «өте жақсы жігіт», бірақ іштей өзін бақытсыз сезінеді. Кишими мен Коганың кітабы дәл осындай «жақсы болуға тырысу» тұзағына түскендерге арналған.
Кітаптағы алғашқы маңызды сюжеттердің бірі — бөлмесінен шықпайтын жас жігіттің оқиғасы. Ол сыртқы әлемнен қорқады, өйткені кезінде алған «травмасы» бар деп есептейді. Алайда автор Адлердің тілімен: «Ол сыртқа шықпау үшін травманы сылтау етіп отыр», — деп кесіп айтады. Бұл оқырман үшін алғашқы соққы болады: біз қиындықтарымызды шешпеу үшін өткенді сылтау етеміз бе?
Міндеттерді ажырату: Сенің бақытың — кімнің жауапкершілігі?
Тұлғааралық қақтығыстарды шешудің алтын ережесі — «міндеттерді ажырату» (separation of tasks). Кишими мен Коганың айтуынша, әлемдегі барлық проблемалар қарым-қатынастан туындайды. Ал шешімі қарапайым: «Бұл кімнің міндеті?» деген сұрақты қою керек.
«Сенің маған қалай қарайтының — сенің міндетің, ал менің өз өмірімді қалай сүретінім — менің міндетім». Бұл — кітаптағы ең басты дәйексөздердің бірі. Егер сіз біреуді ренжітіп алмайын деп өз қалауыңыздан бас тартсаңыз, сіз өзгенің міндетін иеленіп алдыңыз деген сөз. Осы ойды түсінген сәтте иығыңыздан ауыр жүк түскендей болады.
«Жоқ» деп айтуды үйрену: Шекараны белгілеудің алғашқы қадамдары
Шекара қою — дөрекілік емес, бұл — өзіңе деген құрмет. Кишими мен Кога ұсынған әдістеме бойынша, біреудің өтінішіне бас тартқанда өзіңізді кінәлі сезінудің орнына, оны «міндеттерді бөлу» тұрғысынан қараңыз. Мысалы, егер әріптесіңіз өз жұмысын сізге ілмек болса, бұл оның жауапкершілігі, ал сіздің бас тартуыңыз — өз уақытыңызды қорғау.
Тәжірибеде қолдану үшін: келесі жолы ыңғайсыз сұрақ қойылғанда немесе негізсіз өтініш түскенде, іштей «Бұл менің бақытыма қызмет ете ме?» деп сұраңыз. Егер жауап «жоқ» болса, батыл түрде «Менің бұған мүмкіндігім жоқ» деп айтыңыз. Басында қиын болады, бірақ бұл — еркіндікке бастайтын жалғыз жол.
Түнгі кітапханадағы диалог: Философ пен жастың шындықпен бетпе-бет келуі
Кітап сонау ежелгі грек диалогтарына ұқсас құрылымда жазылған. Түнгі сағатта философтың үйіне ашулы жас жігіт келеді. Ол: «Әлем әділетсіз, мен бақытсызбын, өткен өмірім мені жібермейді!» — деп айқайлайды. Философ болса байсалды түрде: «Әлем өте қарапайым, оны күрделі етіп тұрған — сенің көзқарасың», — деп жауап береді.
Бес түнге созылған бұл диалог — оқырманның өз ішкі «менімен» айтысы іспеттес. Жас жігіт — біздің күмәніміз, философ — біздің ерік-жігеріміз. Олардың арасындағы тартыс соңында жас жігіттің шындықты қабылдауымен аяқталады: «Мен өз өмірім үшін өзім ғана жауаптымын».
Өткеннің елесі: Неліктен травма — бұл сіздің таңдауыңыз?
Бұл — кітаптағы ең даулы тұстардың бірі. Фрейдтің «себеп-салдар» (etiology) теориясына қарсы Адлер «мақсатқа бағытталуды» (teleology) ұсынады. Яғни, біз өткен шақта болған жағдайдың құрбаны емеспіз, біз сол жағдайды қазіргі мақсатымыз үшін пайдаланып отырмыз.
Кишими былай түсіндіреді: «Сіз ашуланғаныңыз үшін айқайлаған жоқсыз, сіз қарсыласыңызды бағындыру үшін ашуды құрал ретінде пайдаландыңыз». Бұл көзқарас өте қатал көрінуі мүмкін, бірақ ол адамға шексіз күш береді. Егер менің күйзелісім — менің таңдауым болса, демек, мен оны кез келген сәтте бақытқа ауыстыра аламын.
Күнделікті «міндеттер картасын» құру жаттығуы
Бүгін кешке қағаз бен қалам алыңыз. Өміріңіздегі ең көп стресс тудыратын үш мәселені жазыңыз. Олардың тұсына: «Бұл кімнің міндеті?» және «Бұл істің нәтижесі кімге әсер етеді?» деген сұрақтарға жауап беріңіз.
Егер мәселе өзгенің пікіріне немесе әрекетіне қатысты болса, оны сызып тастаңыз. Ол сіздің бақылауыңызда емес. Тек өз міндеттеріңізге (өз ойыңыз, өз ісіңіз, өз таңдауыңыз) фокус жасаңыз. Бұл қарапайым жаттығу бір апта ішінде мазасыздық деңгейін 40%-ға дейін төмендетуге көмектеседі.
Бақыт — бұл сыртқы жағдай емес, дәл қазіргі сәттегі батылдық
Адлер психологиясы бойынша, өмір — бұл нүктелердің жиынтығы. Біз көбіне болашақты күтіп немесе өткенге өкініп, «қазіргі» сәтті ұмытып кетеміз. Авторлар өмірді бимен теңейді: билеп жүргенде сіз белгілі бір жерге жетуді емес, бидің өзін мақсат етесіз.
«Бақытты болу батылдығы» — бұл кез келген жағдайға қарамастан, дәл қазір өзіңді толыққанды сезіну. Бұл — жетістікке жету емес, бұл — өзіңді қабылдау. Кітап менталды саулықты жақсартатын ең үздік 6 кітаптың қатарына дәл осы «қазіргі сәт» философиясы үшін енген.
Көпшіліктің көңілінен шығудан бас тартқан жанның жеңісі
Тағы бір мысал: танымал суретші өз көрмесін ашты. Сыншылардың 90%-ы оны жерден алып, жерге салды. Суретші болса мұңайған жоқ. Ол: «Олардың мені ұнатпауы — олардың міндеті. Менің міндетім — сурет салу», — деді. Бұл — нағыз батылдық.
Біз көбіне 10 адамның ішіндегі бізді ұнатпайтын 1 адамға назар аударып, қалған 9 адамның қолдауын көрмейміз. Адлердің айтуынша, еркіндік дегеніміз — біреудің сені жақтырмауына рұқсат беру. Егер сені ешкім жақтырмаса, демек, сен өзгенің емес, өз өміріңді сүріп жатырсың.
Сандық дәуірдегі «лайк» қақпаны және мақұлдау инстинкті
Қазіргі инстаграм мен тик-ток заманында біз «мақұлдауға тәуелділік» (desire for recognition) дертіне шалдықтық. Ичиро Кишими бұл тәуелділіктің адамды құл ететінін айтады. «Егер сен мақтау үшін істесең, сен мақтау жоқ жерде ештеңе істемейсің».
Бұл — тәрбие мәселесінде де өзекті. Авторлар баланы мақтаудан гөрі, оған алғыс айтуды ұсынады. Мақтау — бұл жоғарыдан төмен қарау (иерархия), ал алғыс — бұл тең дәрежедегі құрмет (горизонтальды байланыс). Сіз өзіңізді «лайк» санымен бағалауды қашан тоқтатасыз?
Горизонтальды байланыс орнату: Иерархиясыз қарым-қатынас өнері
Көптеген адамдар қарым-қатынасты «жоғары-төмен» (вертикальды) деп түсінеді: бастық пен қызметкер, ата-ана мен бала, мықты мен әлсіз. Бұл бәсекелестікке және қызғанышқа әкеледі. Адлер психологиясы «горизонтальды» байланысты ұсынады.
Практикалық кеңес: айналаңыздағы адамдарға бәсекелес емес, серіктес ретінде қараңыз. Біреудің жетістігі — сіздің жеңілісіңіз емес. Адамдарды жақсы немесе жаман деп бөлуді тоқтатып, оларға «өзім сияқты адам» ретінде қарағанда ғана ішкі тыныштық орнайды.
Өмірдің мәнін өзің сызу: Еркіндік манифесі
«Өмірдің жалпылама мәні жоқ. Өмірдің мәнін әркім өзі береді». Бұл — Кишими мен Коганың соңғы нүктесі. Біз тағдырдың жазғанымен емес, өз таңдауымызбен өмір сүреміз. Егер қазіргі жағдайыңыз ұнамаса, оны өзгертуге батылдық жетпей тұрғаны ғана.
Бұл кітап неліктен біздің базада оқуға тұрарлық? Өйткені ол сізге «бәрі жақсы болады» деп өтірік айтпайды. Ол сізге: «Бәрін жақсы қылу — сенің қолыңда, бірақ ол үшін жақтырмауға төзуің керек», — деп шындықты айтады. Бұл — еркін болғысы келетін әрбір адамның үстел үсті кітабы.
Жақтырмауға төзе білу — еркін болудың жалғыз құны
Сонымен, еркіндік деген не? Бұл — өзгелердің сіз туралы не ойлайтынына мән бермеу емес, бұл — соған қарамастан өз жолыңмен жүру. Ичиро Кишими мен Фумитаке Кога бізге бақыттың кілті сыртта емес, ішкі батылдықта екенін дәлелдеп берді. Бақытты болу үшін бізге біреудің рұқсаты керек емес.
Егер сіз ертең жұрттың бәріне ұнауды тоқтатсаңыз, өміріңізде не өзгерер еді? Мүмкін, нағыз өмір дәл сол сәтте басталатын шығар?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру