Клиникалық психолог Лора Маркхэмнің бала тәрбиесіне қатысты төңкеріс жасаған әдістемесі мен оның «Байсалды ата-ана, бақытты бала» кітабының өмірлік маңызы туралы терең талдау.
Бақытты балалық шаққа жол қайда?
Қазіргі заманның ата-анасы болу – үздіксіз стресс пен шексіз ақпарат ағынында адасумен тең. Біз балаларымызға ең жақсысын бергіміз келеді, бірақ кейде қарапайым шаршау немесе күтпеген ашу барлық еңбегімізді еш кетіреді. Осы тұста әлемдік деңгейдегі психолог Лора Маркхэмнің үні ерекше естіледі. Ол тәрбиенің басты құпиясы баланың мінезінде емес, ата-ананың ішкі тыныштығында екенін алға тартады.
Күтпеген ашу: Дүкендегі айқай неден басталды?
Елестетіп көріңізші: кешкі уақыт, супермаркеттегі ұзын-сонар кезек және кенеттен үш жасар бүлдіршіннің жерге жатып алып, ойыншық талап етіп шыңғырған дауысы. Айналадағылардың сыни көзқарасы ата-ананың бойындағы ыза мен ұятты оятады. Көпшілігіміз бұл жағдайда баланы ұрысып тоқтатуға тырысамыз. Бірақ Лора Маркхэм мұндай сәтте «Бұл менің баламның мәселесі емес, бұл біздің байланысымыздың үзілуі» деп қарауды ұсынады. Оның әдістемесі бойынша, алдымен өз тынысымызды реттеп, баланың эмоциясын қабылдау – нағыз шешімнің бастауы.
Лора Маркхэм кім және ол әлемді қалай өзгертті?
Лора Маркхэм – Колумбия университетінің клиникалық психология бойынша Ph.D. докторы және әйгілі AhaParenting.com порталының негізін қалаушы. Ол тек теориялық біліммен шектелмей, мыңдаған отбасының өмірін өзгерткен практикалық нұсқаулықтардың авторы. Оның басты жетістігі – бала мен ата-ана арасындағы «эмоционалды байланыс» концепциясын ғылыми тұрғыдан дәлелдеп, оны қарапайым тілмен түсіндіріп беруі.
Неліктен оның әдістемесі бүгін өте өзекті?
Бүгінгі интернет контекстінде ата-аналардың «күйіп кетуі» (burnout) жиі талқыланады. Лора Маркхэмнің идеялары дәл осы мәселенің емін ұсынады. Ол жазалау мен қорқытуға негізделген ескі әдістердің тиімсіздігін айтып, орнына саналы қарым-қатынасты ұсынады. Бұл тек баланың тәртібін жақсарту емес, оның болашақтағы психикалық саулығының кепілі.
Эмоционалды байланыс: Бұл жай ғана сөз бе?
Зерттеулер көрсеткендей, ата-анасымен тығыз эмоционалды байланыста болған балалар күйзеліске төзімді келеді және мектепте жоғары нәтиже көрсетеді. Маркхэм «байланыс – тәрбиенің негізі» дейді. Егер бала сізге сенсе, ол сіздің соңыңыздан ешқандай жазалаусыз-ақ ілеседі. Бұл – табиғи инстинкт.
Ата-ананың өзін-өзі реттеуі: Неге бәрі өзімізден басталады?
Лора Маркхэмнің ең басты жаңалығы – «бірінші кезекте ата-ана өзін тәрбиелеуі тиіс» деген ойында. Ол ашуды басқарудың практикалық құралдарын ұсынады. Егер сіз тыныш болсаңыз, балаңыз да тынышталады. Бұл қарапайым психологиялық айна принципі.
Лораның өмірлік құндылықтары мен ұстанымдары қандай?
Автордың өзі мейірімділік пен жанашырлықты басты орынға қояды. Оның айтуынша, отбасы – бұл қауіпсіз айлақ болуы тиіс. Ол өз еңбектерінде ата-ананың қателік жіберуі қалыпты жағдай екенін, бірақ сол қателікті түзеп, баламен қайта байланыс орнатудың маңыздылығын баса айтады.
Инуиттерден не үйренуге болады?
Жақындағы зерттеулер инуит ата-аналарының балаларына ешқашан айқайламайтынын көрсетеді (NPR деректері бойынша). Бұл Лора Маркхэмнің ұстанымдарымен үндес келеді. Олар ашуды әлсіздік деп біледі. Лора да осы идеяны насихаттай отырып, ашусыз тәрбиелеудің мүмкін екенін және оның нәтижесі әлдеқайда жоғары болатынын дәлелдейді.
Көшбасшылар мен сарапшылар оны қалай бағалайды?
«Лора Маркхэм – қазіргі заманның ең парасатты дауысы», - дейді көптеген батыс сарапшылары. Оның «Байсалды ата-ана, бақытты бала» еңбегі ата-аналарға арналған «библияға» айналды. Тіпті әлемдік басылымдар оның әдістерін баланың жомарттығы мен мейірімділігін дамытудағы ең тиімді құрал ретінде атайды.
Ашуды қалай тізгіндеу керек? Практикалық кеңестер.
Сіз ашулана бастағанда «тоқта, тыныста, сосын әрекет ет» деген ережені қолданыңыз. Лора Маркхэм ата-аналарға күн сайын өзіне уақыт бөлуді және ішкі «ресурсты» толтыруды кеңес береді. Тек бақытты ата-ана ғана бақытты бала тәрбиелей алады.
«Байсалды ата-ана, бақытты бала» – бұл кітапты неге оқу керек?
Бұл кітап – жай ғана кеңестер жинағы емес, бұл ата-ана болудың жаңа философиясы. Онда баланың миының дамуынан бастап, жас ерекшеліктеріне сай дағдарыстарды қалай еңсеру керектігіне дейін егжей-тегжейлі жазылған. Автордың баяндау мәнері жылы, түсінікті және жігерлендіреді.
Автордың басқа қандай еңбектері бар?
Лора Маркхэмнің «Peaceful Parent, Happy Siblings» (Байсалды ата-ана, тату бауырлар) атты еңбегі де өте танымал. Ол отбасындағы балалар арасындағы бәсекелестік пен жанжалды реттеудің бірегей жолдарын көрсетеді. Бұл еңбектер бір-бірін толықтырып, үйлесімді отбасы моделін қалыптастырады.
Біздің базадағы кітаптың артықшылығы неде?
Біздің базадағы «Байсалды ата-ана, бақытты бала» кітабы – қазақ тіліндегі сапалы аударманың үлгісі. Ол қазақы тәрбиедегі мейірім мен жылулық құндылықтарымен керемет үйлеседі. Бұл кітапты оқу арқылы сіз балаңызбен ғана емес, өзіңізбен де татуласасыз. Деректер жетіспеген жағдайда, Лораның ресми Aha Parenting платформасы әрқашан нақты кейстермен толықтырып отырады.
Соңғы сөз: Сіз балаңызға қандай естелік қалдырасыз?
Тәрбие – бұл бүгінгі нәтиже емес, бұл болашаққа салынған инвестиция. Жиырма жылдан кейін балаңыз сіздің айтқан ақылдарыңызды емес, жанында болғандағы сезінген жылуын есіне алады. Лора Маркхэм бізге сол жылуды сақтаудың жолын көрсетеді. Сіз бүгін балаңызға айқайламай, оның көзіне мейіріммен қарауға дайынсыз ба?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру