Эдгар Аллан Поның әйгілі классикалық хикаясында басты кейіпкер Монтрезордың өз жауы Фортунатодан қалай қатыгездікпен кек алғаны баяндалады. Карнавал кезіндегі қулық пен жерасты катакомбаларындағы сұмдық оқиға оқырманды селт еткізеді.
Кек алу анты
Фортунато маған мың түрлі қорлық көрсетті, мен оған үнсіз төзіп келдім. Бірақ ол менің намысыма тигенде, мен кек алуға ант бердім.
Сіз, менің жан дүниемді жақсы білетін адам, бұл сөздердің жайдан-жай айтылмағанын түсінесіз. Мен тек жазалап қана қоймай, еш жазасыз кек алғым келді. Кінәлі адам өзінің кімнің қолынан және не үшін жазаланғанын білуі тиіс еді.
Карнавалдағы кездесу
Оқиға италиялық карнавалдың нағыз қызған шағында, ымырт жабылған уақытта болды. Фортунато өте мас еді, үстінде ала-құла сайқымазақ киімі, басында қоңыраулы қалпағы бар болатын.
Мен оған жақындап, қолын қатты қыстым: «Қымбатты Фортунато, сені көргеніме өте қуаныштымын! Мен бүгін бір бөшке шарап алдым, оны Амонтільядо деп сендірді, бірақ менің күмәнім бар» дедім.
Лучези және бәсекелестік
«Қалай? Амонтільядо? Бұл мүмкін емес! Карнавалдың ортасында ма?» — деп таңғалды ол. Мен оның мақтаншақтығын білетінмін, сондықтан Лучезидің есімін атап, оны арандаттым.
«Мен Лучезиге бара жатырмын. Егер біреу Амонтільядоны ажырата алса, ол — сол», — дедім мен. Фортунато шамданып қалды: «Лучези Амонтільядоны шерриден айыра алмайды! Кеттік, сенің қоймаңа барайық!»
Монтрезордың сарайына бет алу
Ол менің қолымнан ұстап, сарайыма қарай сүйреді. Менің қызметшілерім үйден қашып кеткен еді — мен оларға таңға дейін келмейтінімді айтып, кетпеулерін қатаң ескерткен болатынмын. Бұл олардың үйден тезірек кетуіне жеткілікті еді.
Біз екі шырақты жағып, жерасты катакомбаларына түсетін баспалдақпен төмен түсе бастадық.
Жерасты катакомбалары
Жерасты өте суық әрі ылғал еді. Фортунатоның қадамы мастықтан нық емес, басындағы қоңыраулары сыңғырлап бара жатты.
«Бөшке қайда?» — деп сұрады ол. «Әлі алда», — дедім мен. «Мына қабырғадағы ақ мақтадай нәрселерді қарашы».
Нитра мен ылғал
Бұл — нитра. Жерасты суы қабырғадан сорғалап тұр еді. Біз Монтрезор әулетінің сүйектері жатқан үңгірлердің арасымен жүріп өттік.
Фортунато қатты жөтеле бастады. Оның өкпесі суық ауаға шыдас бермеді. Мен оған кері қайтуды ұсындым, бірақ ол бас тартты.
Денсаулыққа қауіп
«Қайтайық, денсаулығың маңызды. Сен бай, бақытты, құрметті адамсың. Мен Лучезиге-ақ барамын...» — дедім мен жалған жанашырлықпен.
«Жоқ! Жөтел мені өлтірмейді. Менің денсаулығым жақсы. Кеттік!» — деп ол тағы бір жұтым Медок шарабын ішіп салды.
Монтрезорлардың елтаңбасы
«Мен бұл үңгірлердің көлемін ұмытып кетіппін», — деді Фортунато. «Монтрезорлар — үлкен әрі танымал әулет», — деп жауап бердім мен.
«Сендердің елтаңбаларың қандай еді?» «Көгілдір фондағы алтын аяқ, ол шағып жатқан жыланды басып тұр. Ұранымыз: Nemo me impune lacessit (Ешкім мені жазасыз қалдыра алмайды)».
Масондардың белгісі
Біз шарап бөшкелері мен адам қаңқаларының арасымен тереңге ене бердік. Кенет Фортунато түсініксіз бір белгі жасап: «Сен масонсың ба?» — деп сұрады.
«Иә», — дедім мен. «Жоқ, сен бауырластықтан емессің. Белгіні көрсетші!» Мен киімімнің астынан кірпіш қалайтын келтемашаны (trowel) шығардым. Ол бұл әзіл деп ойлап, күлді.
Үңгірдің ең түбінде
Біз өте тар, биіктігі төмен таушаға (niche) келдік. Оның арғы жағы тас қабырға болатын. «Міне, Амонтільядо осында», — дедім мен.
Фортунато мастықпен ішке енді. Ол бөшкені іздеп, қараңғылыққа үңілді. Осы сәтте мен оны қабырғадағы темір шынжырларға жылдам байлап тастадым.
Соңғы тұзақ
Ол не болғанын түсінбей аңтарылып қалды. Мен шынжырдың құлпын салып, кілтті қалтама салдым.
«Қабырғадағы нитраны көріп тұрсың ба? Шынымен өте ылғал екен. Енді мен сені қалдырып кетейін, бірақ алдымен саған қолымнан келген қызметімді жасайын».
Қабырға қалау
Мен алдын ала дайындап қойған құрылыс тастары мен балшықты үйінді сүйектердің астынан шығардым. Бірінші қатарды қалап бітірдім.
Фортунатоның мастығы тарай бастады. Ол жанұшыра айғайлады, бірақ оның дауысын бұл жерден ешкім естімейтінін мен жақсы білетінмін. Мен қабырғаны көтере бердім.
Түнгі қорқыныш
Жетінші қатарға келгенде, мен біраз кідірдім. Қабырғаның ар жағынан естілген шынжырдың сыңғыры менің төбе шашымды тік тұрғызды. Мен сүйектердің үстіне отырып, бұл дыбыстан ләззат алдым.
Содан соң ол тағы да айғайлады. Мен оған қосыла айғайлап, оның дауысын басып тастадым. Ол үндемей қалды.
Фортунатоның соңғы сөзі
Түн ортасы болды. Мен соңғы қатарды бітіруге жақын едім. Кенет іштен төмен дауыспен күлген дыбыс естілді: «Ха-ха! Жақсы әзіл болды, Монтрезор. Біз сарайда бұл туралы күліп отырып айтатын боламыз».
«Иә, Амонтільядо туралы!» — дедім мен. «Тәңір үшін, Монтрезор!» — деп жалынды ол. Мен суыққандылықпен: «Иә, Тәңір үшін!» — деп қайталадым.
Соңғы кірпіш
Мен оны тағы да шақырдым: «Фортунато!». Жауап болмады. Тек оның басындағы сайқымазақ қалпағының қоңыраулары ғана сыңғыр етті.
Мен соңғы тасты орнына қойып, балшықпен бекіттім. Оның алдына ескі сүйектерді қайта үйіп қойдым.
Елу жылдық тыныштық
Содан бері жарты ғасыр өтті. Ешбір пенде ол жерге аяқ басқан жоқ.
In pace requiescat! (Оның жаны тыныштық тапсын!)
— Эдгар Аллан По, 1846 жыл
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру