Икабод Крейн атты мектеп мұғалімінің басынан кешкен тылсым оқиғасы мен Бассыз салт атты туралы әйгілі аңыздың көркем баяны. 1820 жылы жазылған бұл шығарма америкалық готиканың классикасына айналды.
Тарри-Таунның маужыраған қойнауы
Гудзон өзенінің жағалауында, кемелер аялдайтын Тарри-Таун деп аталатын шағын қалашықтан екі миль қашықтықта, таулар арасындағы тыныш аңғар орналасқан. Бұл жер әлемдегі ең маужыраған, ең жұмбақ мекендердің бірі саналады, оны жұрт Ұйқылы алқап (Sleepy Hollow) деп атайды. Мұнда уақыт тоқтап қалғандай, ал ауада қандай да бір сиқырлы күш билік жүргізетіндей сезіледі.
Жергілікті тұрғындар бұл алқапты ерте заманда бір неміс бақсысы дуалап кеткен немесе үндістердің көсемі осында өз тайпасының тылсым рәсімдерін өткізген деп сенеді. Қалай болғанда да, мұндағы адамдар өзгеше бір түс көріп жүргендей күй кешеді, ал аспандағы оғаш құбылыстар мен түнгі дыбыстар ешкімді таңғалдырмайды.
Бассыз салт аттының аңызы
Осы өлкедегі барлық елестер мен рухтардың ішінде ең қорқыныштысы — Бассыз салт атты. Аңыз бойынша, бұл — Тәуелсіздік соғысы кезінде зеңбірек оғынан басы ұшып кеткен гессендік атқыштың рухы. Оның денесі шіркеу зиратына жерленген деседі, бірақ ол әлі күнге дейін түнде атқа қонып, шайқас даласында жоғалтқан басын іздеп, алқапты кезіп жүреді.
Тұрғындар оны көбіне түн ортасында, қараңғы жолдарда кездестіреді. Ол найзағайдай жылдамдықпен шауып өтеді, өйткені таң атпай тұрып өз қабіріне үлгеріп жетуі тиіс. Бұл аңыз Ұйқылы алқаптың әрбір бұрышына сіңіп кеткен.
Икабод Крейн: Ұзын сирақ мұғалім
Осындай тылсым мекенге Коннектикут штатынан Икабод Крейн есімді жас жігіт мектеп мұғалімі болып келеді. Оның сырт келбеті өте ерекше еді: бойы ұзын, арық, иықтары тар, қолдары мен аяқтары тым ұзын, ал басы кішкентай, мұрны қыр мұрынды болатын. Ол қатты жел соққанда жерге түскен қарақшыға ұқсайтын.
Икабод мектепте қатал мұғалім болса да, сабақтан тыс уақытта балалардың ата-аналарына көмектесіп, ауыл өміріне тез бейімделді. Ол өте ашқарақ болатын, бірақ оның тәбеті тек тамаққа ғана емес, сонымен бірге таңғажайып оқиғалар мен сиқырлы ертегілерге де ашық еді.
Тылсымға құштарлық
Икабодтың ең сүйікті кітабы Коттон Мэзердің «Жаңа Англиядағы бақсылық тарихы» болды. Ол бұл кітапты жатқа білетін және оған кәміл сенетін. Кешкісін мектептен қайтқанда, ол жол жиегіндегі бұталардың сыбдырынан шошып, қараңғылықта елестерді көріп жүретін.
Ол жергілікті кемпірлердің пеш түбінде отырып айтқан әңгімелерін тыңдағанды жақсы көретін. Олар оған Бассыз салт атты туралы айтса, ол өз кезегінде Мэзердің кітабындағы бақсылар туралы хикаяларды айтып беретін. Бірақ осының бәрінен кейін үйіне қайту оған нағыз азап болатын.
Катрина Ван Тассел — Алқаптың аруы
Көп ұзамай Икабодтың жүрегін (және тәбетін) Катрина Ван Тассел есімді бойжеткен жаулап алды. Катрина — бай фермер Балтус Ван Тасселдің жалғыз қызы еді. Ол сұлу ғана емес, сонымен қатар өте бай мұрагер болатын. Икабод олардың жайқалған фермасын, семіз қаздары мен алма бақтарын көргенде, Катринаға үйленіп, осы байлықтың бәріне ие болуды армандады.
Бірақ Катринаның соңынан ерген жігіттер аз емес еді. Оның ішінде ең басты бәсекелес — Абрахам Ван Брант немесе жұрт айтқандай Бром Бонс болатын.
Бром Бонс және оның бұзақылығы
Бром Бонс — алып денелі, күшті, батыл және сотқар жігіт еді. Ол бүкіл айналаны шулатып, достарымен бірге түнде атпен жарыс салып жүретін. Оның «Ұнтақ» (Daredevil) атты қара айғыры өзі сияқты асау еді. Бром Катринаның басты үміткері саналатын және Икабод сияқты әлжуаз мұғалімнің оған бәсекелес болғанына ашуланатын.
Бром Икабодты ашық жекпе-жекке шақырғысы келді, бірақ қу мұғалім одан қашқақтап жүрді. Сонда Бром мектептің мұржасын бітеп, Икабодтың заттарын аударып-төңкеріп, оны жұрт алдында мазаққа айналдыра бастады.
Күзгі кешке шақыру
Бірде күздің шуақты күнінде Икабодқа Ван Тасселдердің үйінде өтетін үлкен кешке шақыру келді. Ол қуанғанынан ескі, арық «Дәуіт» атты атын ертеп, өзінің ең жақсы киімін киіп, салтанатты кешке аттанды. Ол өзін Катринаның болашақ жары ретінде сезініп, жолда келе жатып бақытты өмірді елестетті.
Кеш өте көңілді өтті: дастарқан тағамның түр-түріне толы болды, адамдар би билеп, мәре-сәре болды. Икабод билегенде оның ұзын сирақтары жан-жаққа сермеліп, нағыз комедиялық көрініс жасады.
Түнгі әңгімелер: Бассыз аттының елесі
Биден кейін қариялар пештің жанына жиналып, соғыс кезіндегі оқиғалар мен алқаптың елестері туралы айта бастады. Әрине, сөз Бассыз салт аттыға келіп тірелді. Бром Бонс өзінің онымен қалай кездескенін айтып мақтанды. Ол Бассыз салт аттымен жарысқанын және оны шіркеу көпіріне дейін қуып келгенін, сонда елес лаулаған отқа айналып кеткенін айтты.
Бұл әңгімелер Икабодтың зәресін алды. Кеш аяқталып, ол Катринамен оңаша сөйлеспек болды, бірақ олардың арасында не болғаны белгісіз, мұғалім үйден өте көңілсіз және түнеріп шықты.
Қорқынышты сапардың басталуы
Түн ортасы ауып кеткен еді. Икабод жалғыз өзі Дәуіт атты атымен Ұйқылы алқаптың қараңғы жолдарымен келе жатты. Айнала тып-тыныш, тек ағаштардың сыбдыры мен жапалақтың дауысы естіледі. Ол аңызға айналған «Майор Андренің қайыңына» жақындағанда, жүрегі атқақтап соға бастады.
Дәл осы жерде ағылшын тыңшысы қолға түскен болатын, сондықтан бұл жер өте қауіпті саналатын. Икабод қорқынышын жеңу үшін ән айта бастады, бірақ оның дауысы дірілдеп шықты.
Жол жиегіндегі жұмбақ тұлға
Кенеттен ол жол жиегіндегі қараңғылықта бір үлкен қара тұлғаны байқады. Ол қозғалмай тұр еді. Икабод тоқтап: «Сен кімсің?» — деп сұрады, бірақ жауап болмады. Ол атын тебініп алға ұмтылғанда, әлгі қара тұлға да қозғалып, оның соңынан ере бастады.
Икабод оның жанына тақағанда, төбе шашы тік тұрды: салт аттының иығында басы жоқ еді! Ал оның басы ер-тоқымның алдындағы қанжығада ілулі тұрғандай көрінді. Бұл — Бассыз салт аттының нақ өзі еді.
Өлім мен өмір арасындағы жарыс
Икабод Дәуітті аяусыз сабап, қаша жөнелді. Бассыз салт атты да оның соңынан қалмай, тас жолмен сартылдатып қуып келеді. Икабод шіркеу көпіріне жетуге тырысты, өйткені аңыз бойынша, елес көпірден өте алмайды. «Егер көпірге жетсем, құтыламын!» — деп ойлады ол.
Дәуіт бар күшімен шауып, көпірдің тақтайларына тұяғы тигенде, Икабод артына қарады. Салт атты көпірдің басында тоқтап, қолындағы «басын» Икабодқа қарай лақтырып жіберді.
Жойқын соққы
Зәресі ұшқан мұғалім жалтарып үлгере алмады. Ауыр зат оның басына тиіп, ол аттан жерге құлап түсті. Дәуіт ат ары қарай шауып кетті, ал Икабод есінен танып қалды. Оған соңғы көрінгені — қараңғылық пен құлағындағы гуіл ғана болды.
Ертеңіне Дәуіт ат мектептің қасында иесіз жай жайылып жүрген жерінен табылды. Бірақ Икабод Крейннің өзі жоқ еді. Ауыл тұрғындары оны іздеуге аттанды.
Оқиға орнындағы жұмбақ зат
Шіркеу көпірінің жанынан аттың тұяғының іздері, Икабодтың ескі қалпағы және... быт-шыты шығып жатқан үлкен асқабақ табылды. Көпірден өтетін жол суға бағытталған екен, бірақ мұғалімнің денесі еш жерден табылмады.
Катрина Ван Тассел көп ұзамай Бром Бонсқа тұрмысқа шықты. Бромнан Икабод туралы сұрағанда, ол әрдайым жұмбақ күлімсіреп, асқабақ туралы айтқанда қарқылдап күлетін. Бұл көптеген күдіктерге негіз болды.
Икабодтың тағдыры не болды?
Кейіннен Тарри-Таунға келген бір саяхатшы Икабодтың басқа бір қалада тұрып жатқанын, заңгер болғанын және сонда сот болып қызмет ететінін айтты. Сірә, ол сол түнгі қорқыныштан және Катринаның бас тартуынан соң Ұйқылы алқапты мәңгілікке тастап кеткен сияқты.
Алайда, алқаптың ескі тұрғындары бұл әңгімеге сенбейді. Олар Икабодты Бассыз салт атты алып кетті деп біледі. Күзгі кештерде мектептің ескі ғимаратының жанынан Икабодтың мұңды әуені естіледі деседі.
Аңыз ба, әлде шындық па?
«Елес — бұл тек біздің қорқынышымыздың көлеңкесі ғана ма, әлде шынымен де түнде басы жоқ салт аттылар кезіп жүре ме?»
Ұйқылы алқап әлі де маужырап жатыр, ал оның аңыздары ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді. Икабод Крейннің жоғалуы — бұл аңыздың тек бір бөлігі ғана. Ал сіз, оқырман, түнде жалғыз келе жатып, артыңыздан ат тұяғының сартылын естісеңіз, артыңызға қарауға батылыңыз жетер ме еді?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру